PGS.TS Song Bee Lian (ĐH MILA, Malaysia) chia sẻ về nhu cầu thực tế của nhà tuyển dụng ASEAN đối với sinh viên ra trường - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Chia sẻ tại Hội thảo quốc tế "Thúc đẩy giáo dục đại học tại ASEAN vì tác động bền vững: AI lấy con người làm trung tâm, kỹ năng tương lai và đổi mới sáng tạo" mới đây, PGS.TS Song Bee Lian (ĐH MILA, Malaysia) dẫn kết quả hai nghiên cứu của bà khẳng định 99,5% nhà tuyển dụng Malaysia đánh giá kỹ năng số là "rất" hoặc "cực kỳ" quan trọng.
Con số này cao hơn cả kỹ năng mềm (95,5%) và kỹ năng kỹ thuật chuyên ngành (78,5%). Ở chiều ngược lại, sinh viên mới tốt nghiệp chỉ được nhà tuyển dụng chấm từ 2,68 - 3,41 trên thang điểm 5 ở cả năm nhóm năng lực số, tức mức "trung bình đến kém". "Khoảng cách ấy không những không thu hẹp mà còn đang giãn rộng nhanh hơn", bà cảnh báo.
Đề xuất bốn giải pháp
Chuyên gia Malaysia chỉ ra ba nguyên nhân cho vấn đề này. Thứ nhất là độ trễ của chương trình đào tạo.
Chu kỳ rà soát chương trình giảng dạy ở các trường đại học thường là 3 - 5 năm, trong khi công cụ của doanh nghiệp thay đổi theo quý. Điều này đồng nghĩa đến lúc chương trình sửa đổi tới được tay sinh viên thì nó đã lỗi thời.
Thứ hai là thiếu va chạm thực tế. Sinh viên thường chưa được thực hành trên công cụ mà ngành đang dùng, còn các khóa thực tập thì chưa được tận dụng đúng mức.
Thứ ba là hạ tầng số không đồng đều. Tỉ lệ tiếp cận Internet trung bình trong ASEAN mới đạt khoảng 76%, khiến người học ở vùng khó khăn bị bỏ lại ngay từ những bậc học đầu tiên.
Bà Song đề xuất bốn hướng đi cho các trường đại học ASEAN.
Trước hết, kiến thức ngành và kỹ năng số phải được xem là năng lực cốt lõi, không phải môn tự chọn. Mỗi sinh viên khi ra trường cần chứng minh được năng lực số của mình theo một chuẩn đã được công nhận.
Thứ hai, thực tập phải là hoạt động bắt buộc trong mọi chương trình đào tạo, bằng chính sách của nhà trường chứ không để sinh viên tự nguyện.
Thứ ba, mạng lưới nghề nghiệp, bao gồm cố vấn cựu sinh viên, đối tác doanh nghiệp, bộ phận hướng nghiệp, phải được đầu tư như hạ tầng của trường, chứ không phải hoạt động ngoại khóa.
Nghiên cứu của bà cho thấy đây là kênh khuếch đại cơ hội việc làm rất tốt cho sinh viên đã có kiến thức ngành và kỹ năng số.
Cuối cùng là tính bao trùm. Với 164 triệu lao động ASEAN đứng trước nguy cơ mất việc, bà Song cho rằng các chương trình nâng cao kỹ năng phải tính đến phụ nữ, thanh niên, lao động phi chính thức… ngay từ khâu thiết kế, chứ không phải bổ sung về sau.
Bắt đầu từ chỗ ít ai để ý
Giáo sư Alvin Ng (ĐH Công nghệ Nanyang) chia sẻ quá trình tích hợp AI, bắt đầu từ khối hành chính, của trường này - Ảnh: NGỌC ĐỨC
Cũng tại hội thảo, giáo sư Alvin Ng (Trường Kinh doanh, Đại học Công nghệ Nanyang - NTU, Singapore) chia sẻ một cách đưa AI vào trường học khá khác thường.
Theo ông Ng, ở một trường đại học, sự chú ý thường đổ về giảng viên, sinh viên và các phòng thí nghiệm. Khối hành chính - bộ phận thực sự vận hành ngôi trường - hay bị bỏ quên.
NTU chọn đúng nhóm này làm điểm khởi đầu tích hợp AI, với 3.000 nhân viên hành chính phục vụ 45.000 sinh viên và giảng viên.
"Bạn không thể mở rộng quy mô một đại học AI bằng những giáo sư "ngôi sao". Bạn mở rộng nó bằng 3.000 con người vận hành ngôi trường", ông Ng nhấn mạnh, gọi khối hành chính là "lớp truyền dẫn".
Theo đó, NTU thiết kế lại toàn bộ quy trình, từ tuyển sinh, tài chính, nhân sự cho tới dịch vụ sinh viên. Các phần việc mang tính lặp lại được giao cho AI, còn con người giữ những quyết định phức tạp hơn.
Ông Ng lý giải việc phải làm lại từ đầu thay vì gắn thêm công nghệ vào quy trình cũ: "Nếu quy trình vốn đã kém hiệu quả, gắn AI vào chỉ khuếch đại cái kém đó".
Hai cách tiếp cận, một từ phía đào tạo và một từ phía vận hành, gặp nhau ở cùng một điểm: thứ cần thay đổi trước không phải là sinh viên, mà là chính ngôi trường.
