Từng được kỳ vọng tạo nên mạng lưới đường sắt cao tốc kết nối London với các thành phố lớn ở miền Bắc nước Anh, dự án HS2 hiện có chi phí dự kiến lên tới 136 triệu USD, trong khi những chuyến tàu đầu tiên có thể phải chờ đến năm 2036-2039.
Theo đó, Chính phủ Anh công bố mức dự toán mới cho dự án đường sắt cao tốc High Speed 2 (HS2), với tổng chi phí ước tính từ 136 triệu USD. Ở ngưỡng cao nhất, con số này tương đương khoảng 3,6 triệu tỷ đồng.
Đây là kết quả sau quá trình rà soát kéo dài 15 tháng do HS2 Ltd phối hợp với Bộ Giao thông Anh thực hiện. Theo báo cáo công bố tháng 5/2026, mức dự toán mới đã tăng mạnh so với khung ngân sách 35-45 tỷ bảng Anh (theo mặt bằng giá năm 2019) được xác lập dưới thời chính phủ tiền nhiệm.
HS2 được phê duyệt năm 2012, với tham vọng xây dựng tuyến đường sắt cao tốc hình chữ Y, kết nối London với Birmingham, Manchester và Leeds. Mạng lưới này được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa thủ đô với các trung tâm kinh tế lớn, đồng thời tăng năng lực vận tải hành khách trên hành lang đường sắt phía Tây nước Anh.
Tờ Building (Anh) cho biết, Tập đoàn Xây dựng Đường sắt Trung Quốc (CRCC) từng đề xuất thi công dự án HS2, đồng thời cam kết chi phí thấp hơn một nửa nhờ kinh nghiệm xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới, với giá trung bình chỉ từ 17-21 triệu USD/km, thấp hơn nhiều so với mức 25-39 triệu USD/km tại châu Âu.
Tuy nhiên, Anh đã từ chối đề xuất này. Nguyên nhân chính là do đường sắt cao tốc được xem là hạ tầng chiến lược, và chính phủ Anh muốn kiểm soát chuỗi cung ứng trong nước để bảo vệ lợi ích cho doanh nghiệp nội địa.
Tuy nhiên, dự án liên tục gặp khó khăn về chi phí và tiến độ. Năm 2023, Chính phủ Anh quyết định hủy giai đoạn 2, bao gồm các tuyến mở rộng từ West Midlands tới Manchester và Leeds, nhằm kiểm soát ngân sách. Phạm vi còn lại tập trung vào tuyến London – Birmingham và kết nối với mạng lưới đường sắt hiện hữu tại Handsacre Junction.
Ngay cả phần dự án đã được thu hẹp cũng chưa thể hoàn thành theo kế hoạch ban đầu. Theo lịch trình mới, những chuyến tàu đầu tiên dự kiến chạy giữa ga Old Oak Common ở phía Tây London và Birmingham Curzon Street trong khoảng tháng 5/2036 đến tháng 10/2039. Trong khi đó, toàn bộ tuyến, bao gồm đoạn kết nối tới ga Euston ở London và Handsacre Junction ở phía Bắc, có thể phải đến giai đoạn 2040-2043 mới hoàn thành.
Như vậy, so với mục tiêu khai thác ban đầu vào năm 2026, thời điểm vận hành của HS2 đã bị lùi ít nhất khoảng một thập kỷ.
Lý giải nguyên nhân chi phí tăng mạnh, Bộ trưởng Giao thông Anh Heidi Alexander cho biết khoảng 2/3 phần tăng thêm đến từ những hạng mục cần thiết nhưng bị bỏ sót trong kế hoạch ban đầu, việc đánh giá thấp độ phức tạp của dự án và quá trình triển khai thiếu hiệu quả. Phần còn lại chủ yếu liên quan đến lạm phát.
Báo cáo của Cơ quan Kiểm toán quốc gia Anh (NAO) cũng từng chỉ ra những bất cập trong công tác quản lý. Các hợp đồng xây dựng chính khiến nhà thầu có động lực ưu tiên tiến độ hơn kiểm soát chi phí, trong khi thiết kế chưa đủ hoàn thiện đã được đưa vào triển khai. Việc điều chỉnh thiết kế, bổ sung hạng mục và thủ tục phê duyệt kéo dài tiếp tục làm phát sinh chi phí.
Để giảm chi phí, Chính phủ Anh quyết định điều chỉnh một số tiêu chuẩn kỹ thuật. Tốc độ thiết kế tối đa của tàu được giảm từ 360 km/h xuống 320 km/h, dự kiến tiết kiệm khoảng 2,5 tỷ bảng Anh. Chính phủ cho rằng việc hủy bỏ toàn bộ dự án ở thời điểm hiện tại cũng có thể tiêu tốn khoản tiền gần tương đương với việc tiếp tục hoàn thành.
Theo NAO, tính đến tháng 3/2026, Bộ Giao thông và HS2 Ltd đã chi khoảng 46,8 tỷ bảng Anh cho dự án, bao gồm cả các hạng mục thuộc giai đoạn 2 đã bị hủy. Cơ quan này cảnh báo dự án vẫn cần được tái thiết lập một cách thận trọng, với ngân sách, tiến độ và cơ chế quản lý rõ ràng hơn trước khi bước vào giai đoạn triển khai tiếp theo.
