Những ngày đầu tháng 11, nắng nóng xuất hiện tại nhiều địa phương Nam Bộ, nhiệt độ cao nhất phổ biến 33-35°C. Tại TP.HCM, thời tiết oi bức khiến những người thường xuyên làm việc ngoài trời cảm nhận rõ sự thay đổi.
Nắng nóng xuất hiện ngay đầu tháng 11 khiến người dân TP.HCM cảm nhận rõ thời tiết oi bức khi ra đường.
Vì sao nắng nóng đến sớm?
PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết, những diễn biến thời tiết hiện nay cần được nhìn nhận trong bối cảnh tác động của biến đổi khí hậu và hiện tượng El Niño .
Theo ông Hồng, trong năm 2026, El Niño được dự báo có cường độ mạnh. Các cơ quan khí tượng quốc tế, trong đó có NOAA, cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và các đơn vị nghiên cứu liên quan đã đưa ra cảnh báo về hiện tượng này từ khoảng tháng 7.
Đến tháng 9 và tháng 10, những biểu hiện của El Niño ngày càng rõ hơn. Trong tháng 11, người dân cũng có thể cảm nhận rõ hơn những diễn biến thời tiết bất lợi.
Theo chuyên gia, mùa mưa năm nay có khả năng kết thúc sớm. Lượng mưa trong tháng 11 đã thấp hơn trung bình nhiều năm. Mùa khô sắp tới được dự báo có thể kéo dài từ tháng 12/2026 đến tháng 5 hoặc tháng 6/2027.
Khu vực nội đô với mật độ công trình xây dựng và bê tông hóa cao có nguy cơ tích tụ nhiệt lớn hơn các khu vực nhiều cây xanh, mặt nước.
Ông Hồng cho rằng mùa khô kéo dài có thể làm gia tăng áp lực lên nguồn nước tại khu vực Nam Bộ, đặc biệt ở những nơi phụ thuộc nhiều vào nguồn nước tự nhiên. Theo một số nghiên cứu của nhóm chuyên gia, lưu lượng nước trên sông Tiền, sông Hậu có thể giảm khoảng 40%, do lượng mưa trung bình trên lưu vực trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 9 và tháng 10 vừa qua giảm khoảng 40% so với trung bình nhiều năm.
“ Ranh mặn có thể xâm nhập sâu từ khoảng 40 km đến 50-60 km tính từ cửa sông vào, trên các tuyến sông Tiền, sông Hậu và một số sông khác trong khu vực ”, ông Hồng cảnh báo.
Dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cũng cho thấy mùa khô 2026-2027 tại Nam Bộ tiềm ẩn nhiều yếu tố bất lợi, El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất 96%.
Đáng chú ý, nắng nóng tại miền Đông Nam Bộ có khả năng xuất hiện sớm hơn trung bình nhiều năm và gia tăng trong tháng 3-4/2027. Nhiệt độ trung bình tại Nam Bộ trong tháng 12/2026 và tháng 1/2027 được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm 1-2°C. Cơ quan khí tượng cũng cảnh báo từ tháng 2-4/2027, Nam Bộ có khả năng thiếu hụt mưa kết hợp với nền nhiệt độ cao, gây tác động đến nguồn nước, đời sống và sản xuất
TP.HCM đối mặt sức ép nắng nóng dài hạn
Không chỉ là câu chuyện thời tiết trong một mùa khô, nắng nóng còn đặt ra thách thức dài hạn đối với TP.HCM. Quá trình đô thị hóa, mật độ xây dựng cao và sự phân bố không đồng đều của cây xanh, mặt nước có thể khiến một số khu vực nội đô tích tụ nhiệt nhiều hơn.
TS. Nguyễn Hữu Quyền, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết, kết quả nghiên cứu số liệu quan trắc cho thấy TP.HCM là đô thị có tốc độ gia tăng số ngày nắng nóng lớn nhất trong nhóm các đô thị lớn được nghiên cứu.
Tại trạm Tân Sơn Hòa, số ngày nắng nóng tăng khoảng 15 ngày mỗi thập kỷ. Qua phân tích các đợt nắng nóng trong quá khứ, nhóm nghiên cứu nhận thấy khi xuất hiện El Niño, số đợt nắng nóng và thời gian kéo dài của các đợt nắng nóng đều có xu hướng gia tăng rõ rệt.
Trong quá khứ, TP.HCM từng ghi nhận đợt nắng nóng kéo dài liên tục tới 35 ngày trong thời kỳ El Niño. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi những đợt nắng nóng kéo dài có thể làm tăng thời gian người dân phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, đồng thời gia tăng nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát.
Mức biến đổi nhiệt độ trung bình năm tại TP.HCM theo kịch bản cao vào cuối thế kỷ 21.
Một yếu tố khác khiến TP.HCM chịu sức ép nhiệt là hiện tượng đảo nhiệt đô thị. Theo TS. Quyền, khu vực nội đô có mức độ nóng lên rõ rệt so với ngoại đô. Những nơi tập trung nhiều công trình xây dựng, mật độ bê tông hóa cao thường có mức độ đảo nhiệt lớn hơn.
Điều này có nghĩa, các khu vực có nhiều bề mặt bê tông, ít cây xanh và mặt nước có xu hướng tích tụ nhiệt nhiều hơn. Sự khác biệt về đặc điểm xây dựng và sử dụng đất khiến mức độ nóng giữa các khu vực trong cùng một đô thị không giống nhau.
Đáng chú ý, Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam phiên bản năm 2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đưa ra những cảnh báo về nguy cơ gia tăng nắng nóng tại TP.HCM.
Theo kịch bản phát thải cao SSP3-7.0, đến cuối thế kỷ XXI, số ngày có nhiệt độ trên 35°C tại khu vực nội đô TP.HCM có thể tăng thêm khoảng 90-110 ngày so với thời kỳ cơ sở. Nhiệt độ trung bình năm tại khu vực nội đô có thể tăng 3,5-3,7°C.
Kịch bản này cũng dự tính cường độ hiệu ứng đảo nhiệt đô thị trung bình tại TP.HCM tăng khoảng 0,36-0,38°C. Độ dài các đợt nắng nóng được dự tính tăng đáng kể.
Theo kịch bản phát thải cao SSP3-7.0, số ngày có nhiệt độ trên 35°C tại khu vực nội đô TP.HCM có thể tăng thêm 90-110 ngày vào cuối thế kỷ XXI.
Các con số trên là mô phỏng theo kịch bản khí hậu dài hạn, không phải dự báo cụ thể cho mùa khô 2026-2027. Tuy nhiên, kết quả cho thấy nguy cơ nắng nóng gia tăng là vấn đề cần được tính đến trong quá trình phát triển đô thị.
Theo TS. Nguyễn Hữu Quyền, trong nghiên cứu lần này, nhóm chuyên gia đã xây dựng kịch bản biến đổi khí hậu đô thị với độ phân giải chi tiết đến 3 km, tập trung phân tích Hà Nội và TP.HCM, đồng thời xem xét sự khác biệt giữa khu vực nội đô và ngoại đô.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiệt độ và lượng mưa có sự phân bố khác nhau giữa các khu vực trong đô thị. Những nơi có đặc điểm xây dựng, sử dụng đất khác nhau sẽ chịu mức độ tác động khác nhau.
“ Do đó, khi xây dựng quy hoạch đô thị, các địa phương cần xem xét những kịch bản biến đổi khí hậu có độ phân giải cao để đánh giá cụ thể mức độ tác động tại từng khu vực ”, TS. Quyền nhấn mạnh.
