Nếu từng phải chuẩn bị bữa ăn cho một người kén ăn, bạn sẽ hiểu công việc đó chẳng hề dễ dàng chút nào. Họ có thể không thích một vài hương vị hay độ mềm cứng nhất định, và thường có những loại thực phẩm mà bạn phải tuyệt đối tránh xa.
Thế nhưng hóa ra, con người không phải là loài duy nhất có tính kén ăn – loài muỗi cũng tỏ ra vô cùng khắt khe trong việc lựa chọn "món ăn" của mình.
Một nghiên cứu dưới đây với ba loài muỗi đã chỉ ra lý do vì sao có người hay bị muỗi đốt, người khác lại không.
Nhận diện các "nhân vật chính"
Nghiên cứu tập trung vào ba loài muỗi: Aedes aegypti, Aedes albopictus và Culex quinquefasciatus. Cả ba loài này đều xuất hiện với số lượng rất lớn ở nhiều khu vực khác trên thế giới.
Aedes aegypti (Muỗi vằn) sống trong môi trường đô thị, chủ yếu ở những vùng có khí hậu ấm áp, và chúng thích đốt người hơn là động vật. Chúng là tác nhân lây truyền nhiều căn bệnh hiểm nghèo cho con người như virus Zika (có thể gây dị tật bẩm sinh ở thai nhi) và sốt xuất huyết Dengue.
Aedes albopictus, hay còn gọi là muỗi hổ châu Á. Chúng rất thích đốt người, nhưng cũng sẵn sàng rời khỏi khu vực đô thị để đi tìm một bữa ăn ngon. Loài này cũng lây truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue, cũng như bệnh sốt Chikungunya – căn bệnh gây sốt cao và đau khớp dữ dội.
Loài muỗi cuối cùng, Culex quinquefasciatus (Muỗi nhà phương Nam), lại ưu tiên tìm kiếm bữa ăn tại các khu vực ngoại ô. Đối với loài muỗi này, món ăn yêu thích nhất của chúng là các loài chim – nhưng chúng cũng đốt cả con người.
Điều này biến chúng thành một mắt xích quan trọng trong chu trình lây truyền bệnh từ chim sang người.
Đã có 119 người tham gia và thử nghiệm mức độ thu hút của họ đối với từng loài muỗi và kết quả như sau.
Muỗi thích – và không thích – những gì?
Mỗi loài muỗi đều thể hiện gu ưu tiên rất rõ ràng đối với các loại mùi hương và vi khuẩn trên da.
Loài Aedes aegypti (Muỗi vằn) tỏ ra hơi ưu ái nam giới hơn so với nữ giới, trong khi hai loài muỗi còn lại không hề phân biệt đối xử dựa trên giới tính.
Theo đó, loại muỗi này thích những người có ít các loại mùi nhất định như cyclic alcohols – vốn là thành phần thường có trong một số loại chất tạo hương và mỹ phẩm.
Ngược lại, chúng bị hấp dẫn mạnh mẽ bởi những người có vi khuẩn Staphylococcus phát triển dồi dào trên da. Nguyên nhân của điều này hiện vẫn chưa rõ ràng
Loài Aedes albopictus (Muỗi hổ châu Á) thì ít kén chọn hơn một chút, chúng thích những người tỏa ra nhiều mùi hương. Chúng đặc biệt săn đón những người có lượng lớn các hợp chất hữu cơ gọi là xeton.
Một trong những loại xeton yêu thích của chúng là mesityl oxide, vốn có mùi thơm ngọt ngào như mật ong. Loài muỗi này cũng thích những người có nhiều vi sinh vật trên da hơn, đặc biệt là khi các loại vi khuẩn như Streptococcus intermedius và Anaerococcus octavius xuất hiện với mật độ cao.
Tuy nhiên, chúng cũng né tránh một số loại vi khuẩn nhất định, chẳng hạn như chi Mogibacterium. Dường như loại vi khuẩn này có thể tạo ra những mùi hương mà muỗi không hề ưa thích.
Khá tương đồng với Aedes aegypti, loài Culex quinquefasciatus (Muỗi nhà phương Nam) chọn những người tham gia có ít mùi tổng thể hơn. Chúng bị thu hút bởi các hợp chất monoterpene như alpha-pinene – vốn là các hợp chất hữu cơ thường tìm thấy trong các loại tinh dầu.
Đáng chú ý, không có loại vi khuẩn nào liên quan đến mức độ thu hút cao đối với Culex quinquefasciatus, nhưng lại có sự xuất hiện với mật độ rất cao của chi vi khuẩn Actinomyces trên những người ít thu hút loài muỗi này.
Dù vậy, kết quả không hoàn toàn là sự khác biệt: một số loại mùi và vi khuẩn vẫn có sức hấp dẫn chung đối với cả ba loài muỗi. Chẳng hạn, cả ba loài đều bị thu hút bởi những người tham gia có hợp chất mùi ethyl 2-methylbutanoate – một hương thơm trái cây thường có trong các chất tạo hương. Đồng thời, cả ba loài đều ít bị thu hút hơn bởi những người có nhiều chất mùi 1-penten-3-ol – một hóa chất thường được sử dụng trong các sản phẩm có hương thơm tươi mát hoặc thanh nhẹ.
Ngoài ra, có một số vi khuẩn trên da có khả năng thu hút cả ba loài muỗi. Ví dụ, những người có nhiều vi khuẩn Corynebacterium kefirresidentii cư trú trên da đều có sức hút rất cao đối với tất cả các loài muỗi trong thử nghiệm.
Không một ai có thể "quyến rũ" được tất cả các loài muỗi
Các nhà khoa học đã biết từ nhiều thập kỷ qua rằng một số người có sức hút với muỗi hơn những người khác, và họ đã nghiên cứu về những "nam châm hút muỗi" này từ những năm 1960.
Vì vậy, đã có kỳ vọng rằng trong số 119 người tham gia, sẽ có một vài cá nhân là "nam châm hút muỗi" điển hình và có thể thu hút cả ba loài. Nhưng điều ngạc nhiên là không có bất kỳ ai là "nam châm hút muỗi toàn năng" đối với cả ba loài này. Mùi hương hấp dẫn giúp mỗi loài muỗi tìm thấy chúng ta đơn giản là quá khác biệt.
Điều này cho chúng ta thấy rằng loài muỗi có thể hành xử như những "sành ăn" cực kỳ kén chọn, với những sở thích rất riêng biệt đối với từng người và mùi hương của họ.
Khi xem xét các vi khuẩn trên da – yếu tố tạo nên mùi hương đặc trưng của con người – có thể thấy rõ những điểm khác biệt lẫn tương đồng về những gì thu hút loài côn trùng này.
Nghiên cứu cho thấy, bí mật về sức hấp dẫn đối với muỗi nằm chính bên trong những vi sinh vật siêu nhỏ đang sinh sống trên làn da của chúng ta.
