Có một nghịch lý trên thị trường chứng khoán: nhà đầu tư dành nhiều công sức tìm điểm mua, nhưng ít chuẩn bị cho việc sẽ làm gì khi giá tăng, giá giảm hoặc triển vọng doanh nghiệp thay đổi. Một vài giao dịch thành công vì thế không đồng nghĩa với một chiến lược đầu tư hiệu quả.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng phân hóa, khoảng cách giữa việc lựa chọn một cổ phiếu chiến thắng và xây dựng danh mục có khả năng tăng trưởng dài hạn càng trở nên đáng chú ý. Đây cũng là vấn đề được thảo luận tại tọa đàm trực tuyến "Chọn cá mập hay chọn cả đại dương? – Giải mã cuộc đua hiệu suất giữa cổ phiếu riêng lẻ và rổ tích sản", do CTCP Chứng khoán VPS (HOSE: VCK) tổ chức ngày 14/10.
Ông Lê Đức Khánh phát biểu tại tọa đàm. Ảnh chụp màn hình
Cơ hội thị trường và giới hạn của việc chọn mã
Lãi suất, tỷ giá, chính sách tiền tệ và tâm lý thị trường đều ảnh hưởng đến dòng vốn. Điều cần thiết không phải chạy theo mọi thông tin, mà là nhận diện những yếu tố thực sự tác động đến doanh nghiệp và kế hoạch phân bổ tài sản.
Ngay cả câu chuyện nâng hạng thị trường cũng cần được nhìn theo cách đó. Dấu mốc nâng hạng của FTSE Russell mở ra triển vọng cải thiện khả năng tiếp cận của dòng vốn quốc tế và chiều sâu thị trường, nhưng không đồng nghĩa mọi cổ phiếu sẽ cùng tăng giá.
"Kỳ vọng nâng hạng và dòng vốn thực tế sau nâng hạng là hai câu chuyện khác nhau", Tiến sĩ Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích VPS, nhấn mạnh. Theo ông, cơ hội có sự phân hóa giữa các doanh nghiệp, trong khi một bộ phận nhà đầu tư vẫn đứng ngoài chờ tín hiệu vĩ mô rõ ràng hơn. Ông cũng cho biết lượng tiền gửi tại các công ty chứng khoán vẫn ở mức lớn.
Sự chờ đợi ấy không khiến cơ hội biến mất, nhưng đòi hỏi lựa chọn kỹ hơn. Qua hoạt động khảo sát doanh nghiệp, ông Khánh ghi nhận triển vọng đáng chú ý ở một số lĩnh vực như cảng biển, vận tải biển, tiện ích, hóa chất, phân bón và dầu khí. Tuy nhiên, mỗi quyết định vẫn phải dựa trên định giá, sức khỏe tài chính và khả năng tăng trưởng lợi nhuận, thay vì chỉ dựa vào một câu chuyện ngành.
Ngay cả khi nhận diện đúng xu hướng, nhà đầu tư cá nhân cũng không dễ duy trì lợi thế qua nhiều chu kỳ. Từ kinh nghiệm tư vấn khách hàng, bà Bùi Trúc Quỳnh, Trưởng phòng Tư vấn Tài chính VPS, chỉ ra những biểu hiện quen thuộc: mua đuổi khi cổ phiếu tăng nóng, vội chốt khoản lãi nhỏ, nhưng lại giữ khoản lỗ lớn với hy vọng giá trở về điểm mua. Thông tin từ các hội nhóm càng dễ khiến tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội lấn át kế hoạch ban đầu.
Bà Bùi Trúc Quỳnh – Trưởng phòng Tư vấn Tài chính VPS. Ảnh chụp màn hình
Bà Quỳnh cũng đề cập đến khoảng cách về thời gian, dữ liệu và công cụ giữa nhà đầu tư cá nhân với các tổ chức chuyên nghiệp. Tiến sĩ Lê Đức Khánh bổ sung rằng các quỹ thường xác định trước chiến lược, tỷ trọng và thời gian nắm giữ; mỗi quyết định mua được đặt trong cấu trúc quản trị danh mục, thay vì phụ thuộc vào biến động từng phiên.
Câu hỏi vì thế không dừng ở việc có tìm được cổ phiếu tăng mạnh hay không. Nó còn là nên dành bao nhiêu vốn để tìm kiếm cơ hội, chấp nhận rủi ro đến đâu và giữ lại phần nào cho những kế hoạch tài chính dài hạn.
Đầu tư theo mục tiêu thay vì chạy theo hiệu suất
Thay vì hỏi khoản vốn hôm nay có thể sinh lời bao nhiêu phần trăm, nhà đầu tư nên tự hỏi: "Khoản đầu tư này sẽ giúp mình tiến gần đến mục tiêu tài chính nào?", bà Lê Thị Lệ Hằng, Tổng Giám đốc Saigon Capital, gợi mở.
Một kế hoạch mua nhà hay chuẩn bị học phí cho con đòi hỏi xác định số tiền cần có, thời hạn và khoản đóng góp hàng tháng. Mức sinh lời kỳ vọng khi ấy chỉ là một biến số, bên cạnh khả năng tiết kiệm và mức độ chấp nhận rủi ro.
Theo bà Hằng, không cần đợi có số vốn lớn mới bắt đầu. Trích một tỷ lệ thu nhập ngay khi nhận lương, duy trì đầu tư đều đặn sẽ giúp tích sản trở thành thói quen. Lãi kép có thể phát huy tác dụng khi khoản vốn được duy trì lâu dài, dù kết quả thực tế vẫn phụ thuộc vào diễn biến thị trường.
Tích sản cũng không đòi hỏi từ bỏ giao dịch chủ động. Bà Quỳnh gợi mở mô hình Core–Satellite (cốt lõi – vệ tinh): phần nền tảng dành cho mục tiêu dài hạn, phần còn lại dành để lựa chọn cổ phiếu riêng lẻ. Tỷ trọng tham khảo là 70–80% cho Core và 20–30% cho Satellite, đi kèm giới hạn tỷ trọng từng mã để tránh rủi ro tập trung.
Bà Hằng lưu ý đây không phải công thức cố định. Mục tiêu, kinh nghiệm và khả năng chịu biến động sẽ quyết định cách phân bổ. Một danh mục phù hợp hôm nay cũng cần được đánh giá lại khi hoàn cảnh thay đổi.
