Trụ sở Công ty Hoàng Anh trong tình trạng bỏ hoang. Ảnh: Duy Hưng
Trong tổng diện tích đất sử dụng vào mục đích thương mại của KCN Mỹ Trung được quy hoạch là 105,62 ha, đến nay mới có 30 ha được đưa vào khai thác. Phần lớn diện tích còn lại đang bỏ hoang hoá và gây nên nhiều hệ luỵ về môi trường.
Kỳ vọng lớn lao
Ngày 28/12/2006, UBND tỉnh Nam Định (trước đây) cấp chứng nhận đầu tư cho Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam - Vinasin (nay là Tổng Công ty Công nghiệp Tàu thủy - SBIC) đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng KCN Mỹ Trung tại khu đất rộng hơn 150 ha, nằm ở vị trí đắc địa ven QL10 (nay thuộc địa bàn phường Thiên Trường, tỉnh Ninh Bình). Ở thời điểm đó, việc ra đời của KCN này đã thu hút sự quan tâm của cán bộ, nhân dân địa phương, kỳ vọng KCN sẽ tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu ngân sách cho địa phương khoảng hơn 2000 tỷ đồng/năm.
Theo Ban Quản lý Khu công nghiệp và Khu kinh tế tỉnh Ninh Bình (BQL KCN&KT Ninh Bình), khi đó, tổng vốn đăng ký đầu tư của dự án là hơn 358 tỷ đồng từ nguồn chủ đầu tư vay vốn thương mại và các nguồn khác; quy mô, diện tích đất sử dụng của dự án là 150,68 ha; trong đó phần đất sử dụng vào mục đích thương mại là 105,62 ha. Tiến độ thực hiện dự án đến hết năm 2012. Ở thời điểm cấp chứng nhận đầu tư, KCN Mỹ Trung được chính quyền địa phương, chủ đầu tư định hướng xây dựng nơi đây trở thành một KCN quy mô lớn, hiện đại, chuyên phụ trợ cho ngành công nghiệp tàu thủy tại Nam Định nói riêng, ngành công nghiệp tàu thủy cả nước nói chung. Thu hút lao động, giải quyết việc làm, kích thích sự phát triển của các ngành sản xuất khác như: xây dựng cơ bản, dịch vụ; thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước, phát triển sản xuất, đa dạng hóa các ngành công nghiệp trong khu vực, đẩy nhanh quá trình đô thị hóa các vùng xung quanh; tăng thu ngân sách, bảo vệ môi trường sinh thái.
Định hướng trên được chính quyền địa phương, chủ đầu tư đưa ra trong bối cảnh, một số dự án đóng tàu thủy quy mô lớn bắt đầu được triển khai trên địa bàn tỉnh, trong đó có các dự án đóng tàu của chính Tập đoàn Vinasin. Cũng theo BQL KCN&KT Ninh Bình, kể từ khi được giao đất cho đến năm 2012, Tập đoàn Vinasin đã triển khai một số hoạt động đầu tư hạ tầng KCN Mỹ Trung, trong đó cơ bản đã hoàn thành san lấp mặt bằng, xây dựng tường rào bao quanh; làm một số nền đường giao thông nội bộ và hệ thống thoát nước mưa cùng một số hạ tầng khác như cấp nước, cấp điện, thông tin liên lạc. Chủ đầu tư cũng đã thu hút được một số dự án đầu tư thứ cấp vào KCN.
Bên trong KCN Mỹ Trung. Ảnh: Duy Hưng
Theo thống kê của BQL KCN&KT Ninh Bình, kể từ khi được thành lập, KCN Mỹ Trung thu hút được 21 dự án đầu tư thứ cấp (14 dự án đầu tư trong nước, 7 dự án đầu tư nước ngoài). Tổng vốn đầu tư đăng ký của các dự án đầu tư thứ cấp hơn 2000 tỷ đồng, 55,03 triệu USD, vốn thực hiện khoảng 571,99 tỷ đồng, 55,03 triệu USD. Tuy nhiên, các dự án đang hoạt động tại đây chủ yếu thuộc lĩnh vực may mặc, chế biến gỗ, sản xuất phụ tùng xe có động cơ, in ấn, sản xuất tem chống hàng giả, sản xuất giày dép, không có các dự án công nghiệp phụ trợ ngành đóng tàu thủy như định hướng thành lập KCN ban đầu. Tổng diện tích đất thương mại đã sử dụng tại KCN Mỹ Trung cũng mới chỉ đạt khoảng 30/105,62 ha đất thương mại. Cơ quan quản lý ở địa phương cũng thống kê, số lao động làm việc trong KCN Mỹ Trung khoảng 3.000 người; đóng góp ngân sách năm 2025 của KCN này khoảng 50 tỷ đồng.
Gây ra nhiều hệ luỵ
Theo BQL KCN&KT Ninh Bình, trong quá trình thực hiện, đến năm 2012, KCN Mỹ Trung có sự thay đổi về chủ đầu tư, Tập đoàn Vinasin bàn giao vai trò này cho công ty trực thuộc là Công ty Cổ phần công nghiệp tàu thủy Hoàng Anh (Công ty Hoàng Anh). Cũng từ năm 2012, cơ quan quản lý ở địa phương ghi nhận, chủ đầu tư dự án hạ tầng KCN Mỹ Trung dừng hoàn toàn các hoạt động, khiến hạ tầng KCN này trở nên dang dở, kéo dài cho đến nay. Cụ thể, hệ thống thu gom nước mưa, nước thải chung của KCN mới chỉ được đầu tư xây dựng một phần; KCN chưa có trạm xử lý nước thải tập trung; hệ thống thoát nước thải, nước mưa chưa được đấu nối với hệ thống thoát chung theo quy hoạch; nước mưa và nước thải của các nhà đầu tư thứ cấp chảy ra mương hở ở phía Bắc để thoát ra kênh T9 gần đó. Hệ lụy là khi mưa lớn, nước mưa không được tiêu thoát kịp thời gây hiện tượng ngập úng cục bộ, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và sinh hoạt của các doanh nghiệp và nhân dân địa phương sinh sống gần KCN.
Nguyên nhân dự án đầu tư hạ tầng KCN Mỹ Trung “giữa đường” lâm cảnh dở dang, phát sinh hàng loạt hệ lụy kéo dài cho đến nay, theo đánh giá của BQL KCN&KT Ninh Bình, xuất phát từ cuộc khủng hoảng kinh tế giai đoạn 2007-2008; đặc biệt xuất phát từ một số sai phạm trong quản lý vận hành tại Tập đoàn Vinashin, khiến hàng loạt dự án đầu tư của Tập đoàn thời điểm đó bị đình trệ, trong đó có dự án đầu tư hạ tầng KCN Mỹ Trung.
Theo cơ quan quản lý ở địa phương, từ cuối năm 2012 đến đầu năm 2017, Công ty Hoàng Anh đã nhiều lần trình phương án chuyển nhượng lại dự án KCN Mỹ Trung cho các nhà đầu tư mới, nhưng vì nhiều lý do, các phương án chuyển nhượng đều không thực hiện được. Đặc biệt, đến ngày 1/6/2017, Công ty Hoàng Anh quyết định chấm dứt hoạt động của dự án đầu tư hạ tầng KCN Mỹ Trung; vào ngày 7/6/2017, Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh Nam Định (cũ) đã có quyết định thu hồi giấy chứng nhận đầu tư đối với dự án này.
Ở thời điểm hiện tại, sau 20 năm dự án KCN Mỹ Trung được triển khai đầu tư, PV ghi nhận, nơi đây chỉ có một con đường trục đấu nối với QL10, chạy sâu vào bên trong, trải bê tông nhưng trong tình trạng cũ nát, nhiều đoạn bị ngập nước. Ở lối vào không có biển tên KCN. Ở khu vực phía ngoài, gần QL10, ven hai bên đường trục có một số nhà xưởng của một số doanh nghiệp may mặc, sản xuất bao bì… đang hoạt động. Trụ sở Công ty Hoàng Anh - chủ đầu tư dự án đang trong tình trạng bỏ hoang, không hoạt động. Ở phía trong, phần lớn diện tích đất của KCN ở hai bên đường trục đang trong tình trạng bỏ hoang, để cỏ mọc; trở thành nơi cò đậu và nơi người dân chăn thả trâu bò.
