Tại một hội nghị công nghệ diễn ra ở San Francisco, những người mến mộ đã vây quanh Lip-Bu Tan - Tổng Giám đốc (CEO) của Intel, xếp hàng chờ đợi để được chụp ảnh với một người mà chỉ trước năm ngoái, số ít trong họ từng nghe danh.
Cảnh tượng đó khiến Matthew Sysak, một giám đốc cấp cao tại công ty công nghệ Lumentum, phải kinh ngạc. Quan sát từ khoảng cách vài bước chân, ông ví sự chú ý dành cho ông Tan giống như cách ngành công nghệ đang đối xử với Jensen Huang – vị CEO ngôi sao của hãng chip Nvidia, doanh nghiệp có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới hiện nay.
“Nó giống như một gánh xiếc lưu động vậy”, ông Sysak thốt lên đầy vẻ hoài nghi.
Cách đây không lâu, Intel - cái tên từng là một trong những thế lực công nghệ quyền lực nhất hành tinh - bị mô tả là biểu tượng sụp đổ của Thung lũng Silicon. Doanh thu lao dốc, chi phí leo thang và các khoản nợ chồng chất. Tình hình tồi tệ đến mức Chính phủ Mỹ phải can thiệp vào mùa hè năm ngoái và nắm giữ 10% cổ phần của công ty.
Giờ đây, Intel đang cho thấy những dấu hiệu lội ngược dòng ngoạn mục. Giá trị vốn hóa của hãng đã tăng hơn gấp ba lần, chạm mốc 650 tỷ USD; hoạt động kinh doanh bắt đầu hồi phục mạnh mẽ nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, đồng thời bắt tay được với các khách hàng lớn như Nvidia và Apple.
Canh bạc này mang tính sinh tử đối với cả công ty lẫn ông Tan, người vừa tiếp quản chiếc ghế nóng vào tháng 3 năm ngoái. Intel hiện là viên đá tảng trong chiến lược của Chính phủ Mỹ nhằm tái thiết lập năng lực sản xuất bán dẫn nội địa, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc của Thung lũng Silicon vào Đài Loan.
Nếu Intel không thể tự cứu mình ngay lúc này - thời điểm mà gần như toàn bộ ngành công nghiệp chip đang hốt bạc nhờ AI - thì cơ hội sẽ vĩnh viễn khép lại, ông Chris Miller, tác giả cuốn sách Cuộc chiến vi mạch (Chip War) nhận định.
“Là nhà sản xuất duy nhất của Mỹ chế tạo được những con chip tiên tiến và là doanh nghiệp duy nhất đặt các trung tâm nghiên cứu cao cấp tại Mỹ, vận mệnh của Intel sẽ định hình tương lai của ngành chip nước Mỹ, đồng thời quyết định mức độ phụ thuộc của quốc gia này vào Đài Loan”, ông Miller nhấn mạnh.
Phát súng giải cứu từ Nhà Trắng
Chưa đầy một năm trước, Tổng thống Trump từng yêu cầu ông Tan phải rời khỏi chiếc ghế CEO của Intel do những lo ngại rằng công ty mà ông từng lãnh đạo trước đây đã bán trái phép công nghệ chip cho Trung Quốc. Nhưng chỉ vài ngày sau, hai bên đã gặp mặt và thương thảo một thỏa thuận: Chính phủ Mỹ chi 8,9 tỷ USD để nắm giữ 10% cổ phần của Intel. Số tiền này chính là phần còn lại của khoản tài trợ liên bang mà Intel được hứa hẹn thông qua Đạo luật Khoa học và CHIPS - một đạo luật lưỡng đảng nhằm giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào châu Á trong lĩnh vực bán dẫn.
Khoản đầu tư này giống như một liều thuốc kích thích, ông Sanjay Natarajan, một cựu giám đốc mảng sản xuất của Intel cho biết. Nó không chỉ giúp vực dậy giá trị thị trường của công ty mà còn gửi đi tín hiệu rằng Chính phủ Mỹ có lợi ích cốt lõi trong việc hồi sinh Intel.
“Chính quyền ông Trump rõ ràng đang lựa chọn người thắng kẻ thua”, ông Natarajan nói. “Họ muốn Intel phải thành công”.
Vào thời điểm đó, chưa ai rõ sự can thiệp của chính quyền sẽ là một đặc ân hay gánh nặng. Nhưng trong những tháng sau đó, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick đã bắt đầu gây áp lực lên các nhà lãnh đạo công nghệ để buộc họ phải hợp tác với Intel, bao gồm cả ông Huang của Nvidia, Elon Musk của SpaceX và Tim Cook của Apple, theo một quan chức cấp cao của chính quyền giấu tên cho biết.
Áp lực này xuất hiện đúng lúc AI đang định hình lại thị trường chip. Các gã khổng lồ công nghệ đang đổ hàng trăm tỷ USD vào các dòng chip dành cho trung tâm dữ liệu. Các trợ lý ảo AI (được gọi là các AI Agent) vốn vận hành dựa trên chip xử lý trung tâm (CPU), sản phẩm độc quyền truyền thống của Intel ngày càng trở nên phổ biến. Cùng lúc đó, Công ty Sản xuất Bán dẫn Đài Loan (TSMC), nơi sản xuất hơn 90% số chip tiên tiến của thế giới, bị quá tải với lượng đơn hàng vượt quá khả năng đáp ứng.
Intel, cơ sở vừa đưa vào vận hành một nhà máy gần Phoenix ứng dụng các công nghệ mới để chế tạo những con chip mật độ cao và tiết kiệm năng lượng hơn, đã lập tức hưởng lợi từ cục diện mới. Vào tháng 9, Nvidia tuyên bố sẽ đầu tư 5 tỷ USD vào Intel và sử dụng các CPU do Intel thiết kế riêng cho máy tính cá nhân và các trung tâm dữ liệu. Cổ phiếu Intel lập tức tăng vọt 23% sau thông tin này.
Đến tháng 5, Elon Musk và Lip-Bu Tan đã đạt được thỏa thuận rằng Intel sẽ cung cấp công nghệ để hỗ trợ cho một siêu nhà máy sản xuất chip mà ông Musk đang phát triển mang tên Terafab. Và trong những tháng gần đây, Apple - một trong những khách hàng mua chip lớn nhất thế giới - đã đồng ý bắt đầu sản xuất một phần nhỏ chip dành cho máy tính xách tay tại các nhà máy của Intel ngay vào năm 2027. Các dòng chip dành cho điện thoại thông minh có thể sẽ là bước đi tiếp theo.
Sau 5 năm ròng rã tự phát triển các công nghệ mới nhưng thất bại trong việc săn lùng một khách hàng lớn, các thỏa thuận này chính là một chiến thắng bước ngoặt, ông Miller nhận định.
Những rào cản thực tế và lộ trình 5 năm
Tuy nhiên, mỗi một thương vụ đều đi kèm với những điều khoản ràng buộc chặt chẽ. Trong thỏa thuận với Nvidia, cả hai công ty sẽ cùng bán sản phẩm và điều này đồng nghĩa với việc số tiền Intel kiếm được trên mỗi con chip sẽ phụ thuộc vào việc bên nào là người phân phối.
Trong khi đó, các thỏa thuận với Elon Musk và Apple đều phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ thử nghiệm quy trình sản xuất mới mang tên 14A của Intel. Mùa thu này, Intel đã hứa sẽ bàn giao cho các đối tác một bộ công cụ để kiểm thử công nghệ trước khi đưa ra các cam kết cuối cùng.
Đối mặt với những biến số đó, ông Tan đã thúc đẩy công ty cắt giảm chi phí một cách quyết liệt. Intel đã thu hẹp quy mô nhân sự thông qua sa thải và cắt giảm tự nhiên xuống còn khoảng 78.500 nhân viên, so với con số 108.900 người khi ông mới nhậm chức. Mục tiêu cuối cùng là đưa cấu trúc công ty về mức 75.000 người.
Sự trỗi dậy của các AI Agent đã hồi sinh doanh số mảng trung tâm dữ liệu của Intel. Vào tháng 4, hãng đã ký hợp đồng bán chip tùy biến cho Google và báo cáo doanh thu quý của mảng trung tâm dữ liệu và sản phẩm AI tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 5,1 tỷ USD.
Thế nhưng, công ty vẫn đang trong tình trạng thâm hụt tài chính và mất thị phần. Thị phần chip dành cho máy chủ của Intel đã lao dốc từ mức gần 100% cách đây một thập kỷ xuống còn khoảng 65%, theo Bernstein Research.
Vào tháng 4, Intel cho biết doanh thu quý I tăng 7% so với cùng kỳ năm ngoái lên 13,6 tỷ USD, nhưng vẫn ghi nhận khoản lỗ 3,7 tỷ USD, bao gồm cả khoản lỗ hoạt động 2,5 tỷ USD của mảng sản xuất nhà máy.
Bắt kịp các đối thủ không phải là chuyện một sớm một chiều. Intel đã phải thắt lưng buộc bụng chi phí R&D cho các công nghệ tương lai và năm ngoái đã mạnh tay chém tới gần 90% ngân sách của Intel Labs - nhóm nghiên cứu chuyên trách tạo ra các tính năng giúp chip mạnh mẽ và hiệu quả hơn.
Intel cần cơn sốt AI phải giữ được độ nhiệt. Các khoản lỗ của công ty được kỳ vọng sẽ giảm dần vào năm tới khi hãng hoàn tất chu kỳ đầu tư thâm dụng kéo dài nhiều năm để xây dựng các nhà máy chip ở Arizona và New Mexico. Bernstein Research dự báo Intel sẽ bắt đầu có lãi trở lại ở mức 4,7 tỷ USD vào năm 2027.
Lip-Bu Tan thừa hiểu rằng hành trình xoay chuyển cục diện mới chỉ vừa bắt đầu. Ông từng tâm sự với những người bạn của mình rằng tiến trình này sẽ mất ít nhất là 5 năm.
Theo: The NY Times, CNBC
