Cảnh sát bắt giữ các nghi phạm trong hệ thống Xôi Lạc TV - Ảnh cắt từ clip
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký công điện về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Truy quét trên toàn quốc
Đợt truy quét cao điểm này diễn ra trong bối cảnh công tác đấu tranh đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng tình trạng vi phạm tại một số lĩnh vực, địa phương vẫn diễn biến phức tạp, gây tác động lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.
Chính phủ yêu cầu mở đợt cao điểm toàn quốc từ ngày 7 đến 30-5, tập trung xử lý các hành vi vi phạm bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường số, song song với hàng giả, hàng nhái, xâm phạm nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý.
Bộ Công an được giao triệt phá các website phim lậu, nhạc lậu, game lậu, nền tảng vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn, kể cả website dùng tiếng Anh. Đồng thời xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng liên quan đến quyền tác giả, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý. Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch sẽ kiểm tra việc chấp hành bản quyền phần mềm, phim, âm nhạc, trò chơi điện tử...
Chính phủ yêu cầu số vụ xử lý vi phạm phải tăng tối thiểu 20% so với tháng 5-2025. Các địa phương phải thành lập tổ công tác liên ngành do chủ tịch UBND tỉnh, thành phố làm tổ trưởng để trực tiếp chỉ đạo.
Ông Mai Tú Anh (Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam)Áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ
"Chúng ta đang ở trong một cuộc đua vũ trang về công nghệ". Đó là nhận định của ông Nguyễn Mạnh Quý, Viện trưởng Viện Bản quyền và Tài sản số, khi trao đổi với Tuổi Trẻ về cuộc chiến giữa vấn nạn vi phạm bản quyền và biện pháp ngăn chặn, xử lý.
Ông Quý đề xuất hai biện pháp cần tập trung trước mắt để chống lại nạn vi phạm bản quyền tại Việt Nam. Thứ nhất là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) vào các hệ thống rà quét tự động theo thời gian thực để phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm và tự động gửi yêu cầu chặn truy cập đến các nhà mạng (ISP).
Về giải pháp cụ thể, trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa, giảng viên Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn - ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng cần chia thành hai tầng: ngắn hạn là kiểm soát rủi ro và xử lý nghiêm vi phạm, dài hạn là xây dựng hệ sinh thái sở hữu trí tuệ như một nền tảng của nền kinh tế sáng tạo.
Riêng giải pháp ngắn hạn, đầu tiên cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ, nhất là trong các lĩnh vực có nguy cơ cao như hàng tiêu dùng, dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm, thời trang, linh kiện điện tử, phần mềm, thương mại điện tử và hàng xuất khẩu.
Thứ hai, cần siết trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử, nền tảng số và đơn vị trung gian. Trong nền kinh tế số, rất nhiều hành vi bán hàng giả, hàng nhái, vi phạm nhãn hiệu diễn ra trên nền tảng trực tuyến. Nếu chỉ xử lý người bán nhỏ lẻ mà không buộc nền tảng có trách nhiệm rà soát, gỡ bỏ, lưu vết dữ liệu và phối hợp với cơ quan chức năng thì hiệu quả sẽ hạn chế.
Thứ ba, cần thiết lập cơ chế phản ứng nhanh về sở hữu trí tuệ đối với hàng xuất khẩu. Những ngành xuất khẩu lớn sang Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc cần được hỗ trợ rà soát rủi ro về nhãn hiệu, bản quyền, kiểu dáng công nghiệp, phần mềm, xuất xứ công nghệ và nguyên liệu đầu vào.
Thứ tư, cần công khai một số vụ xử lý điển hình. Bảo vệ sở hữu trí tuệ không thể chỉ là hoạt động hành chính âm thầm, cần trở thành thông điệp chính sách rõ ràng rằng: Việt Nam không dung túng cho hàng giả, hàng nhái và hành vi ăn cắp tài sản sáng tạo.
Tạo cơ chế để tri thức được tôn trọng
Chia sẻ với báo Tuổi Trẻ, ông Mai Tú Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam, cho biết trước đây vi phạm bản quyền ở Việt Nam chủ yếu mang tính cá nhân, nhỏ lẻ. Tuy nhiên cùng với sự phát triển của Internet và nền tảng số, hiện đã xuất hiện các mô hình khai thác nội dung trái phép có tổ chức, vận hành quy mô lớn trên môi trường mạng.
Đáng chú ý sự phát triển của AI khiến việc sao chép, chỉnh sửa và phân phối nội dung có thể diễn ra gần như tức thời. Không chỉ sao chép nguyên bản, công nghệ này còn tạo ra nhiều nội dung phái sinh, biến thể, khiến việc xác định ranh giới quyền sở hữu ngày càng phức tạp.
"Chúng tôi xác định rằng cần đi theo hướng tạo lập một cơ chế sử dụng hợp pháp, thay vì chỉ tập trung vào xử lý vi phạm. Trọng tâm hiện nay là phát triển mô hình cấp phép tập thể trên cơ sở ủy quyền của tác giả và chủ sở hữu quyền", ông Anh cho hay. Đây là mô hình đã được Tổ chức Sở hữu Trí tuệ thế giới (WIPO) khuyến nghị và được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia, giúp đơn giản hóa việc xin phép sử dụng tác phẩm, đồng thời đảm bảo quyền lợi cho người sáng tạo.
Bên cạnh đó hiệp hội cũng tham gia xây dựng các biểu mức sử dụng trong một số lĩnh vực như giáo dục, thư viện và môi trường số, để tạo ra cơ chế minh bạch và khả thi trong thực tiễn. Song song là hoạt động nâng cao nhận thức xã hội, bởi theo kinh nghiệm quốc tế, yếu tố nhận thức đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm vi phạm bản quyền.
Ông Anh kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật, đặc biệt trên môi trường số, theo hướng nhanh hơn và hiệu quả hơn. Đồng thời, cần tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trung gian trong việc kiểm soát và gỡ bỏ nội dung vi phạm, phù hợp với xu hướng quản lý của nhiều quốc gia hiện nay.
Bảo vệ động lực sáng tạo, an ninh kinh tế quốc gia
Xem phim lậu vẫn là thói quen của nhiều người dùng Việt Nam - Ảnh: QUANG ĐỊNH
"Việt Nam cần nhìn vấn đề sở hữu trí tuệ không chỉ là câu chuyện pháp lý hay quản lý thị trường, mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh quốc gia, gắn trực tiếp với an ninh kinh tế quốc gia", ThS Huỳnh Hồ Đại Nghĩa nhận định.
Theo ông Nghĩa, trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng bị siết chặt bởi các tiêu chuẩn về xuất xứ, bản quyền, công nghệ, lao động, môi trường và chuỗi cung ứng, một nền kinh tế muốn đi lên bằng đổi mới sáng tạo thì bắt buộc phải bảo vệ nghiêm quyền sở hữu trí tuệ.
Có ba lý do rất quan trọng cho việc này. Thứ nhất, bảo vệ sở hữu trí tuệ là bảo vệ động lực sáng tạo của nền kinh tế. Nếu doanh nghiệp bỏ tiền nghiên cứu, xây dựng thương hiệu, phát triển công nghệ, thiết kế sản phẩm nhưng dễ dàng bị sao chép, làm giả, làm nhái, thì không ai còn muốn đầu tư dài hạn cho đổi mới.
Khi đó, nền kinh tế sẽ bị mắc kẹt trong mô hình gia công, buôn bán ngắn hạn, cạnh tranh bằng giá rẻ thay vì bằng chất lượng, công nghệ và thương hiệu. Tổ chức Sở hữu Trí tuệ thế giới (WIPO) cũng nhấn mạnh sở hữu trí tuệ nằm ở giao điểm giữa đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế.
Thứ hai, xử lý nghiêm vi phạm sở hữu trí tuệ là bảo vệ doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng. Hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm nhãn hiệu không chỉ làm mất doanh thu của doanh nghiệp thật, mà còn làm méo mó cạnh tranh thị trường.
Doanh nghiệp tuân thủ pháp luật phải chịu chi phí nghiên cứu, đăng ký, kiểm định, quảng bá, thuế và tiêu chuẩn chất lượng, trong khi doanh nghiệp vi phạm lại hưởng lợi từ việc "ăn theo" thương hiệu người khác. Đây là kiểu cạnh tranh bất công, nếu không xử lý nghiêm sẽ làm suy yếu niềm tin vào môi trường kinh doanh.
Thứ ba, rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay, sở hữu trí tuệ gắn trực tiếp với uy tín thương mại quốc gia. Việt Nam đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt với thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc. Các thị trường này không chỉ mua hàng hóa, mà còn đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật, xuất xứ, quyền sở hữu trí tuệ và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Với Mỹ, công cụ Section 301 cho thấy Washington sẵn sàng dùng các biện pháp thương mại để xử lý những hành vi bị xem là bất công hoặc gây thiệt hại cho thương mại Mỹ. Việt Nam từng bị USTR điều tra theo Section 301 về tiền tệ và gỗ vào năm 2020, cho thấy rủi ro thương mại không còn giới hạn ở thuế quan thông thường.
