Robot giao hàng, con người làm gì?

Robot giao hàng trên đường phố ở Los Angeles, California (Mỹ) - Ảnh: AFP

Một ngày nào đó, những người giao hàng rong ruổi trên đường phố có thể sẽ biến mất, nhưng giải pháp cho tương lai của hàng triệu lao động ngành này trên thế giới vẫn chưa rõ ràng. 

Tại Trung Quốc, tương lai đó dường như đã rất gần, khi tại Diễn đàn CEO APEC ở Thâm Quyến giữa tháng 6 vừa qua, ông Lưu Cường Đông - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch JD.com - cảnh báo 700.000 nhân viên giao hàng của doanh nghiệp này sớm muộn cũng sẽ bị robot thay thế, làm dấy lên cuộc tranh luận mới về tương lai việc làm trong kỷ nguyên tự động hóa.

Robot đã xuống đường

Những phát biểu của vị tỉ phú này phản ánh một thực tế đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới: robot giao hàng không còn là công nghệ của tương lai mà đã xuất hiện trên đường phố, trong khuôn viên trường học, sân bay và nhà hàng.

Ông Lưu không dự đoán khi nào việc giao hàng bằng robot sẽ trở nên phổ biến ở Trung Quốc. Tuy nhiên, một số dự án thí điểm đang được triển khai, trong đó có robot giao đồ ăn đến tận cửa máy bay hay khoang tàu ở Thâm Quyến. Một số robot khác còn có khả năng đi tàu điện để giao hàng hóa cho các cửa hàng tiện lợi.

Tại Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đức, các phương tiện giao hàng tự hành cũng đã bắt đầu xuất hiện tại nhiều thành phố. Robot vận chuyển thực phẩm, hàng tạp hóa và đồ ăn nhanh; sử dụng camera, cảm biến và hệ thống định vị GPS để nhận biết môi trường xung quanh, tránh chướng ngại vật và băng qua đường. 

Các công ty công nghệ tin rằng loại robot này sẽ phát triển mạnh trong thời gian tới. Thậm chí công ty nghiên cứu Transforma Insight dự báo đến năm 2034 thế giới sẽ có khoảng 2,1 triệu robot giao hàng hoạt động, theo BBC.

Sự xuất hiện của robot cũng gây không ít phản ứng - từ việc chiếm vỉa hè cho đến cản trở giao thông, va chạm. Tại California (Mỹ), chính quyền địa phương đang xem xét lệnh cấm tạm thời đối với robot giao hàng, trong khi San Francisco chỉ cho phép chúng hoạt động tại những khu vực ít người. Toronto (Canada) đã cấm robot sử dụng vỉa hè từ năm 2021.

Tuy nhiên các doanh nghiệp cho rằng robot có thể giúp giảm lưu lượng giao thông và khí thải, đồng thời phục vụ khách hàng nhanh hơn, nhất là vào những lúc thời tiết khắc nghiệt như mưa gió hay mùa đông.

Ai sẽ mất việc?

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của robot giao hàng là một câu hỏi ngày càng lớn: con người sẽ làm gì? 

Trong bối cảnh nhiều ngành nghề đang thu hẹp quy mô và các công việc có thể bị AI thay thế, nghề giao hàng đã trở thành nguồn thu nhập hoặc việc làm thêm quan trọng đối với không ít người. Vì vậy, sự xuất hiện của robot làm dấy lên lo ngại rằng những công việc còn lại dành cho lao động phổ thông sẽ tiếp tục bị thu hẹp.

Tại Trung Quốc, sự phát triển nhanh chóng của robot diễn ra trong bối cảnh thị trường việc làm nước này đang chịu nhiều sức ép. 

Theo Trung tâm Nghiên cứu các hình thức việc làm mới của Trung Quốc, số lao động làm việc tự do hoặc theo hợp đồng ngắn hạn - bao gồm công nhân nhà máy, tài xế gọi xe công nghệ và nhân viên giao hàng - sẽ đạt khoảng 320 triệu người trong năm nay, tăng mạnh so với mức 200 triệu người cách đây 5 năm. 

Nhóm lao động này hiện chiếm khoảng 40% tổng số việc làm tại khu vực thành thị, trong khi tỉ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc ở mức 16,3% trong tháng 4.

Tại châu Âu, các nghiệp đoàn lao động cũng lo ngại nếu robot giao hàng được triển khai rộng rãi, tác động đối với những cộng đồng lao động có thu nhập bấp bênh sẽ rất lớn. 

"Nhiều người sẽ phải đấu tranh để sinh tồn trước những robot vô tri này" - ông Alex Marshall, Chủ tịch nghiệp đoàn IWGB, nhận định.

Tuy nhiên, ông Lưu Cường Đông cho rằng robot sẽ tạo ra những công việc mới. Chẳng hạn nghề sửa chữa robot sẽ trở nên phổ biến bởi đây là máy móc và chắc chắn sẽ gặp trục trặc trong quá trình vận hành. 

Đó cũng là lý do JD.com đã bắt đầu chuẩn bị cho giai đoạn hậu giao hàng truyền thống bằng việc hợp tác với khoảng 120 trường học để đào tạo lại nhân viên giao hàng thành kỹ thuật viên bảo trì và sửa chữa robot.

Tại Mỹ, Công ty Robot.com - đang mở rộng hoạt động từ lĩnh vực robot giao hàng - cho rằng việc vận hành robot sẽ cần nhiều bộ phận chuyên trách về bảo trì, hỗ trợ kỹ thuật từ xa và điều khiển từ xa, cùng quản lý dữ liệu.