Tại khu vực núi Cẩm Bính thuộc Châu tự trị dân tộc Di Lương Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc đang vận hành một trong những công trình khoa học đặc biệt nhất thế giới: Phòng thí nghiệm ngầm Cẩm Bính Trung Quốc (China Jinping Underground Laboratory - CJPL). Nằm sâu tới 2.400m dưới lòng đất, đây hiện được xem là phòng thí nghiệm cực sâu dưới lòng đất lớn và sâu nhất thế giới.
Ngày 7/12/2023, giai đoạn 2 của dự án chính thức được đưa vào vận hành, mở rộng đáng kể quy mô nghiên cứu vật lý hạt và vật chất tối của Trung Quốc.
Theo truyền thông Trung Quốc, ưu thế lớn nhất của CJPL nằm ở môi trường hiếm có, sở hữu nhiều ưu thế như nồng độ radon môi trường cực thấp, bức xạ môi trường cực thấp, thông lượng tia vũ trụ cực thấp, không gian siêu sạch... Công trình cũng vượt qua nhiều thách thức cố hữu của kỹ thuật thi công ngầm như nước ngầm tràn mạnh hay hiện tượng nổ đá do áp lực địa chất.
Độ sâu 2.400m giúp khối núi đá khổng lồ phía trên chặn gần như toàn bộ tia vũ trụ – yếu tố có thể gây nhiễu các thí nghiệm vật lý cực nhạy. Thông lượng tia vũ trụ tại đây chỉ bằng một phần một trăm triệu so với mặt đất, thấp hơn đáng kể so với nhiều phòng thí nghiệm nổi tiếng thế giới như Gran Sasso của Ý hay Super-Kamiokande của Nhật Bản.
Điều này tạo ra môi trường gần như “tĩnh tuyệt đối”, đặc biệt phù hợp cho các thí nghiệm nghiên cứu về vật chất tối – dạng vật chất bí ẩn được cho là chiếm phần lớn khối lượng vũ trụ nhưng đến nay con người vẫn chưa thể quan sát trực tiếp.
Không chỉ sở hữu lợi thế về độ sâu, khu vực núi Cẩm Bính còn có nền địa chất chủ yếu là đá cẩm thạch với mức phóng xạ tự nhiên rất thấp. Bên trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học tiếp tục xây dựng hệ thống bảo vệ phức hợp gồm 10 lớp nhằm giảm tối đa nhiễu phóng xạ môi trường.
Nhiều dự án khoa học quy mô lớn đã được triển khai tại đây, trong đó nổi bật có hệ thống dò tìm vật chất tối PandaX-4T sử dụng xenon lỏng và thiết bị ổn nhiệt nitơ lỏng cỡ lớn CDEX-1T.
Giới khoa học Trung Quốc kỳ vọng trong tương lai, CJPL sẽ trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học lòng đất đẳng cấp thế giới, tích hợp nhiều lĩnh vực như vật lý hạt, vật lý thiên văn, vũ trụ học, khoa học sự sống và cơ học đá.
Sự xuất hiện của CJPL cũng là một phần trong làn sóng phát triển các “trọng khí quốc gia” – thuật ngữ Trung Quốc dùng để chỉ những công trình khoa học công nghệ chiến lược có quy mô đặc biệt lớn.
Chỉ vài ngày trước khi CJPL giai đoạn 2 đi vào vận hành, Trung Quốc cũng công bố hàng loạt bước tiến công nghệ mới. Trong đó có việc nhà máy điện hạt nhân Huaneng Shidao Bay chính thức vận hành thương mại sau khi hoàn thành đợt chạy thử liên tục 168 giờ. Đây được xem là nhà máy điện hạt nhân thế hệ thứ tư đầu tiên trên thế giới.
Song song với đó, Trung tâm Siêu máy tính quốc gia Quảng Châu cũng công bố hệ thống siêu máy tính nội địa thế hệ mới mang tên Tianhe Xingyi, được phát triển để phục vụ các tác vụ tính toán hiệu năng cao và huấn luyện mô hình AI quy mô lớn.
Theo giới thiệu, hệ thống mới sở hữu năng lực tính toán, lưu trữ và kết nối vượt xa “Tianhe-2” – siêu máy tính từng nhiều lần đứng đầu bảng xếp hạng TOP500 thế giới.
Việc hàng loạt công trình khoa học quy mô lớn liên tiếp được đưa vào vận hành cho thấy Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư vào các lĩnh vực nghiên cứu nền tảng, từ vật lý hạt, năng lượng hạt nhân cho tới trí tuệ nhân tạo và siêu máy tính.
(Theo Sohu)
