Cuộc tranh luận về AI open-weight giữa đổi mới và kiểm soát - Ảnh minh họa: TUẤN VĨ
Cuộc tranh luận xoay quanh việc cân bằng giữa đổi mới và an toàn, khi các mô hình AI open-weight có thể được tải xuống, chỉnh sửa và phát hành rộng rãi.
Các hãng công nghệ đề nghị Mỹ không siết sớm mô hình AI
Vào ngày 24-7, Microsoft đăng tải tuyên bố mang tên "Open Weights and American AI Leadership", kêu gọi giới hoạch định chính sách Mỹ tránh áp dụng các hạn chế quá sớm đối với mô hình AI open-weight.
Danh sách các bên ủng hộ hiện có OpenAI, Google, Meta, Nvidia, Amazon, AMD, IBM, Intel, GitHub, Hugging Face, Mistral, Mozilla, Cloudflare cùng nhiều doanh nghiệp và tổ chức công nghệ khác.
Theo tìm hiểu của Báo điện tử Tuổi Trẻ, nhóm doanh nghiệp cho rằng vị thế của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo không nên chỉ được đánh giá bằng một mô hình mạnh nhất hoặc năng lực của một số ít doanh nghiệp. Một hệ sinh thái AI bền vững cần có nhiều nhà phát triển mô hình, nhà sản xuất chip, nhà cung cấp điện toán đám mây, doanh nghiệp phần mềm, trường đại học và tổ chức nghiên cứu cùng tham gia.
Các bên ký tên cho rằng mô hình open-weight có thể giúp doanh nghiệp khởi nghiệp, trường đại học và cơ quan công tiếp cận công nghệ AI tiên tiến mà không phải tự huấn luyện một hệ thống lớn từ đầu. Tổ chức sử dụng cũng có thể lựa chọn mô hình phù hợp với từng công việc, thay vì phải trả chi phí cho mô hình mạnh nhất trong mọi trường hợp.
Tuyên bố đề nghị mở rộng khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán cho doanh nghiệp nhỏ và giới nghiên cứu, đồng thời tăng đầu tư vào dữ liệu, công cụ đánh giá và các tài nguyên dùng chung. Theo nhóm doanh nghiệp, việc duy trì nhiều lựa chọn sẽ thúc đẩy cạnh tranh giữa nhà phát triển mô hình, hãng sản xuất chip, nền tảng đám mây và các nhà cung cấp ứng dụng AI.
Khả năng tải mô hình về và vận hành trên hạ tầng riêng cũng giúp khách hàng chủ động hơn trong việc quản lý dữ liệu. Các tổ chức có thể điều chỉnh mô hình theo nhu cầu cụ thể và giảm nguy cơ phụ thuộc lâu dài vào một nhà cung cấp duy nhất.
Lời kêu gọi được đưa ra trong bối cảnh giới công nghệ và các nhà lập pháp Mỹ đang tranh luận về quyền kiểm soát những hệ thống AI ngày càng mạnh. Trong khi doanh nghiệp cảnh báo quy định quá rộng có thể làm giảm cạnh tranh và đẩy hoạt động đổi mới ra nước ngoài, cơ quan quản lý lo ngại các mô hình được phát hành rộng rãi sẽ khó kiểm soát nếu bị chỉnh sửa hoặc sử dụng sai mục đích.
Open-weight mở rộng lựa chọn nhưng đi kèm rủi ro
Open-weight là cách gọi mô hình AI cho phép người dùng tải xuống, kiểm tra, chỉnh sửa và chạy trên hạ tầng riêng. "Weight", hay trọng số, là tập hợp các tham số được hình thành trong quá trình huấn luyện, quyết định cách mô hình xử lý dữ liệu đầu vào và tạo ra kết quả.
Khi bộ trọng số được công bố, nhà phát triển bên ngoài có thể triển khai mô hình trên máy chủ của mình hoặc tiếp tục tinh chỉnh cho một nhiệm vụ cụ thể. Cách tiếp cận này khác với dịch vụ AI đóng, nơi mô hình vẫn được vận hành trên hệ thống của nhà cung cấp và người dùng chủ yếu truy cập thông qua ứng dụng hoặc giao diện lập trình.
Tuy nhiên, open-weight không hoàn toàn đồng nghĩa với AI mã nguồn mở. Theo Open Source Initiative, một hệ thống AI mã nguồn mở phải trao cho người dùng quyền sử dụng, nghiên cứu, chỉnh sửa và chia sẻ; đồng thời cung cấp mã nguồn, thông tin cần thiết về dữ liệu và các tham số của mô hình. Việc chỉ công bố bộ trọng số chưa đáp ứng đầy đủ những yêu cầu này.
Vì vậy, gọi tất cả mô hình open-weight là "AI mã nguồn mở" có thể gây nhầm lẫn về mức độ công khai của công nghệ. Open-weight chủ yếu cho phép tiếp cận các tham số cuối cùng, nhưng không nhất thiết công bố mã huấn luyện, dữ liệu huấn luyện hoặc toàn bộ quy trình xây dựng mô hình.
Khả năng tải mô hình xuống cũng không có nghĩa là người dùng được sử dụng hoàn toàn miễn phí. Doanh nghiệp tự triển khai vẫn phải đầu tư máy chủ, chip xử lý, điện năng, nhân sự kỹ thuật và hệ thống bảo mật để duy trì hoạt động.
Bên cạnh lợi ích, các bên ký tuyên bố thừa nhận mô hình open-weight có những rủi ro riêng. Sau khi bộ trọng số được phát hành, nhà phát triển ban đầu khó kiểm soát toàn bộ các bản sao, trong khi những phiên bản đã bị chỉnh sửa có thể khó truy tìm hoặc thu hồi.
Đây là một trong những lý do cơ quan quản lý lo ngại mô hình AI mạnh có thể bị lợi dụng cho tấn công mạng hoặc các mục đích gây hại khác.
Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp cho rằng mô hình đóng cũng không mặc nhiên bảo đảm an toàn, bởi các hệ thống này vẫn có thể bị xâm nhập, lạm dụng hoặc tồn tại lỗ hổng mà giới nghiên cứu bên ngoài không có điều kiện phát hiện.
Theo tuyên bố, việc cho phép cộng đồng nghiên cứu tiếp cận mô hình có thể hỗ trợ kiểm tra hành vi, phát hiện lỗ hổng, đánh giá mức độ an toàn và xây dựng biện pháp phòng vệ. Các bên ký tên đề nghị cơ quan quản lý xử lý hành vi vi phạm bằng những biện pháp pháp lý và thương mại có mục tiêu, thay vì áp dụng hạn chế bao trùm đối với mọi mô hình open-weight.
Dù vậy, đây vẫn là quan điểm của các doanh nghiệp và tổ chức có lợi ích trực tiếp trong ngành AI. Bài toán đối với giới hoạch định chính sách là cân bằng giữa cạnh tranh, khả năng tiếp cận công nghệ và yêu cầu an toàn khi những mô hình ngày càng mạnh có thể được tải xuống, điều chỉnh và phát hành lại.
