Kính thông minh tích hợp AI được kỳ vọng mở ra kỷ nguyên mới của thiết bị đeo, nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bị lợi dụng cho các mục đích xấu - Ảnh đồ họa: THANH HIỆP
Kính thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (kính AI) được kỳ vọng sẽ trở thành thế hệ thiết bị tiếp theo sau điện thoại thông minh. Tuy nhiên, nhiều vụ việc gần đây cho thấy thiết bị này cũng có thể bị lợi dụng để theo dõi, xâm phạm quyền riêng tư và gian lận thi cử.
Điều đáng lo ngại là nhiều nguy cơ không đến từ chính nhà sản xuất, mà từ cách người dùng kết hợp kính AI với các công cụ AI và cơ sở dữ liệu có sẵn trên Internet.
Bị lộ thông tin cá nhân chỉ vì... nhìn người đeo kính AI
Một trong những ví dụ gây chú ý nhất là thí nghiệm của hai sinh viên Đại học Harvard.
Theo báo Business Insider, hai sinh viên này đã kết nối kính Meta Ray-Ban với phần mềm nhận diện khuôn mặt PimEyes cùng các cơ sở dữ liệu công khai để xác định danh tính người lạ.
Chỉ cần kính ghi lại khuôn mặt một người, hệ thống có thể truy tìm tên, nơi làm việc và nhiều thông tin cá nhân khác.
Đoạn video mô phỏng của hai sinh viên Harvard trong nghiên cứu sử dụng kính AI để trích suất thông tin cá nhân của người lạ thời gian thực - Video: PBS
Trong video minh họa, nhóm nghiên cứu đã xác định được nơi làm việc của một người lạ trên tàu điện ngầm chỉ trong thời gian ngắn.
Đáng chú ý, Meta Ray-Ban không được tích hợp sẵn tính năng nhận diện khuôn mặt. Toàn bộ quá trình xử lý diễn ra trên một máy tính riêng.
Tuy nhiên, thí nghiệm cho thấy rào cản kỹ thuật để biến kính AI thành công cụ "doxxing" (truy tìm và công khai thông tin cá nhân) đã thấp hơn rất nhiều so với tưởng tượng.
Đây cũng là lý do Meta nhiều năm chưa thương mại hóa tính năng nhận diện khuôn mặt trên kính thông minh dù từng nghiên cứu công nghệ này.
Theo tạp chí công nghệ WIRED, Meta đã phát triển hệ thống nhận diện khuôn mặt có tên NameTag nhưng chưa phát hành chính thức.
Trong khi đó, hơn 70 tổ chức về quyền dân sự và quyền riêng tư đã kêu gọi Meta hủy bỏ kế hoạch triển khai, cảnh báo tính năng này có thể bị lợi dụng để âm thầm xác định danh tính người lạ ở nơi công cộng, tạo điều kiện cho các hành vi quấy rối, theo dõi hoặc lừa đảo.
Kính AI giải hết bài thi thì thi làm gì?
Nếu nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư mới dừng ở mức cảnh báo, thì việc sử dụng kính AI để gian lận đã trở thành hiện thực.
Vào tháng 6, Hàn Quốc ghi nhận hai trường hợp đầu tiên sử dụng kính AI trong kỳ thi TOEIC, theo báo The Korea Times. Thiết bị có thể dùng camera ghi lại đề thi để AI phân tích và hiển thị đáp án hoặc bản dịch ngay trên tròng kính mà không cần điện thoại kết nối.
Hai thí sinh bị phát hiện nhờ giám thị nhận ra thiết bị đeo bất thường. Nếu bị xác định gian lận, kết quả thi sẽ bị hủy và người vi phạm có thể bị cấm dự thi tới 5 năm.
Vụ việc cho thấy AI đang làm thay đổi cách thức gian lận thi cử. Nếu trước đây người thi phải giấu điện thoại hoặc tai nghe siêu nhỏ, thì nay chỉ cần một chiếc kính trông gần như bình thường cũng có thể trở thành "trợ lý AI" hoạt động theo thời gian thực.
Ai giờ cũng tiếp cận được với kính AI
Kính AI giá rẻ của hãng Anko được bán trên trang web của hệ thống bán lẻ Kmart tại Úc - Ảnh: Chụp màn hình
Xu hướng này được dự báo sẽ còn đáng lo ngại hơn khi kính AI không còn là thiết bị dành riêng cho số ít người dùng.
Tại Úc, theo báo The Guardian, mẫu kính thông minh Anko tích hợp AI và camera có giá chỉ khoảng 89 đô la Úc (khoảng 1,5 triệu đồng) đã nhanh chóng hết hàng tại hệ thống bán lẻ Kmart.
Giá bán thấp hơn nhiều so với các mẫu Meta Ray-Ban khiến giới chuyên gia lo ngại loại thiết bị này sẽ phổ biến nhanh chóng, kéo theo nguy cơ bị lạm dụng để quay lén, quấy rối hoặc xâm phạm quyền riêng tư.
Thực tế, đã xuất hiện các nội dung trên mạng xã hội ghi lại cảnh người đeo kính AI quấy rối phụ nữ ở nơi công cộng, buộc Meta phải gỡ bỏ một số video và cập nhật phần mềm nhằm hạn chế hành vi sử dụng sai mục đích.
Pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ
Theo trang tin công nghệ The Verge, nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng luật về quyền riêng tư hiện nay chưa theo kịp sự phát triển của loại thiết bị này.
Khác với điện thoại phải được giơ lên để ghi hình, kính AI có camera gắn trên gọng kính, cho phép ghi hình bằng khẩu lệnh hoặc cử chỉ nên rất khó nhận biết. Người xung quanh gần như không thể biết mình đang bị ghi hình hay chỉ đang trò chuyện với một người đeo kính bình thường.
Thách thức còn nằm ở chỗ rủi ro không chỉ đến từ phần cứng mà từ hệ sinh thái AI phía sau.
Khi hình ảnh được kết hợp với AI tạo sinh, công nghệ nhận diện khuôn mặt và các cơ sở dữ liệu công khai, chiếc kính có thể nhanh chóng trở thành công cụ thu thập và phân tích thông tin về người khác theo thời gian thực.
Điều này cũng khiến các biện pháp kiểm soát truyền thống trở nên kém hiệu quả.
Việc cấm camera hay yêu cầu tắt chức năng ghi hình không còn đủ nếu dữ liệu vẫn có thể được AI xử lý ngay sau khi truyền sang thiết bị khác.
Lịch sử phát triển công nghệ cho thấy nhiều thiết bị mới đều từng gây tranh cãi. Nhưng với kính AI, vấn đề không còn chỉ là quyền được ghi hình mà còn là quyền được ẩn danh trong đời sống thường nhật.
Khi một người lạ có thể vừa nhìn thấy bạn vừa được AI cung cấp thông tin về bạn chỉ trong vài giây, quyền riêng tư ở nơi công cộng sẽ đứng trước những thách thức chưa từng có.
