Binh sĩ Israel vận hành UAV trong một buổi huấn luyện - Ảnh: IDF
Trong chiến tranh hiện đại, tốc độ xử lý dữ liệu có thể quyết định thắng bại chỉ trong vài phút. Khi chiến trường ngày càng số hóa và phi tập trung, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như nhân tố làm thay đổi cục diện. Tại Trung Đông,AI mới có thể bị dùng chế tạo vũ khí sinh họcĐỌC NGAY
Một trong những ứng dụng nổi bật là hệ thống không người lái. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã đưa vào sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và phương tiện mặt đất không người lái (UGV) tích hợp AI cho các nhiệm vụ trinh sát, hậu cần, yểm trợ và tác chiến. Các nền tảng này có thể tự điều hướng trên địa hình phức tạp, nhận diện mục tiêu và hoạt động ở khoảng cách xa, giảm rủi ro cho binh sĩ.
Đáng chú ý, chiến thuật "bầy đàn" - nhiều thiết bị tự hành phối hợp cùng lúc - được xem là bước ngoặt trong tư duy tác chiến. Khi vận hành đồng bộ, các hệ thống này có thể bao phủ diện rộng, thích ứng linh hoạt và gây quá tải hệ thống phòng thủ đối phương. Tuy vậy, Israel vẫn duy trì cơ chế "con người trong vòng lặp kiểm soát" đối với các quyết định then chốt.
AI cũng đang nâng cấp đáng kể năng lực tình báo. Thuật toán học máy được sử dụng để phân tích ảnh vệ tinh, tín hiệu liên lạc và nhiều nguồn dữ liệu khác nhằm phát hiện hoạt động bất thường, theo dõi mục tiêu giá trị cao và dự báo nguy cơ.
Trong các chiến dịch quân sự gần đây, mức độ tích hợp AI được đánh giá là sâu rộng: dữ liệu từ UAV, cảm biến, robot và tình báo con người được hợp nhất thành một bức tranh tác chiến thống nhất, hỗ trợ chỉ huy ra quyết định nhanh hơn và chính xác hơn.
Ai kiểm soát AI gây sát thương?
Giới phân tích cho rằng việc ứng dụng AI không chỉ giúp tăng hiệu quả tác chiến mà còn có thể giảm thiểu thương vong ngoài ý muốn nhờ khả năng phân biệt mục tiêu tốt hơn. Tuy nhiên, công nghệ này cũng đặt ra những câu hỏi lớn về trách nhiệm và kiểm soát.
Khi một thuật toán tham gia vào quyết định có thể dẫn tới thương vong, trách nhiệm sẽ thuộc về ai nếu xảy ra sai sót? Nhiều chuyên gia cảnh báo việc ủy quyền cho máy móc trong các quyết định gây sát thương đòi hỏi cơ chế giám sát chặt chẽ, minh bạch và phù hợp với luật nhân đạo quốc tế.
Israel hiện duy trì sự giám sát của con người trong các quyết định quan trọng. Song trong bối cảnh AI quân sự phát triển nhanh trên toàn cầu, các nhà quan sát cho rằng cần sớm xây dựng khuôn khổ pháp lý quốc tế rõ ràng nhằm bảo đảm công nghệ này được sử dụng đúng giới hạn.
Lầu Năm Góc đưa AI Grok của Elon Musk vào hệ thống quân sự bất chấp tranh cãi toàn cầu
