Phong trào Vị tha hiệu quả (EA) đang thu hút sự chú ý trở lại trong bối cảnh những cảnh báo về rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng gia tăng - Ảnh minh họa: THANH HIỆP
Phong trào vị tha hiệu quả (Effective Altruism - EA), vốn ít được biết đến bên ngoài giới công nghệ, học thuật và một số nhóm chính trị, đang thu hút sự chú ý của công chúng trong những tuần gần đây sau hàng loạt cảnh báo về những rủi ro của trí tuệ nhân tạo (AI).
"Giáo phái kỳ quặc" trong giới AI
Theo Hãng tin AFP ngày 9-11, phong trào này có mối liên hệ sâu sắc với Thung lũng Silicon và xem việc kiểm soát những nguy cơ từ AI là một trong những ưu tiên của mình.
Tuy nhiên, EA cũng vấp phải nhiều chỉ trích. Một số tờ báo Mỹ thậm chí gọi phong trào này là "giáo phái kỳ quặc" và cáo buộc phong trào gieo rắc nỗi sợ về viễn cảnh AI gây ra ngày tận thế.
Ông David Sacks, nhà đầu tư mạo hiểm kiêm cố vấn của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cáo buộc các tổ chức liên quan đến EA đang thổi phồng nguy cơ AI để thúc đẩy chính phủ ban hành các quy định kiểm soát chặt chẽ hơn đối với lĩnh vực này.
EA được xây dựng trên nguyên tắc sử dụng tiền bạc và thời gian để giúp đỡ người khác một cách hiệu quả nhất. Tuy nhiên, cách tiếp cận thiên về tính toán và hiệu quả này đôi khi bị chỉ trích là thiếu thực tế, xa rời cuộc sống.
Cựu CEO sàn giao dịch tiền điện tử FTX Sam Bankman-Fried rời tòa án liên bang sau phiên điều trần về bảo lãnh tại New York (Mỹ) ngày 26-7-2023, trước khi diễn ra phiên tòa xét xử ông vào tháng 10 cùng năm - Ảnh: AFP
Ra đời khoảng 15 năm trước, EA đã nhiều lần vấp phải chỉ trích. Những nhà tài trợ giàu có của phong trào thường bị cho là quá tự tin, nghĩ rằng chỉ mình mới biết cách giúp đỡ người khác hiệu quả nhất.
Sau giai đoạn tăng trưởng đều đặn đến năm 2022, EA chịu tổn thất lớn khi sàn giao dịch tiền điện tử FTX sụp đổ. Nhà sáng lập FTX Sam Bankman-Fried từng là gương mặt đại diện của phong trào, trước khi bị kết án về tội gian lận.
Người trong cuộc nói gì về EA?
Sau vài năm khó khăn, ông Zachary Robinson, người đứng đầu Trung tâm vì chủ nghĩa vị tha hiệu quả (Centre for Effective Altruism), cho biết phong trào đang có dấu hiệu phục hồi. Ông dẫn chứng số người tham dự hội nghị EA Global tại New York vào giữa tháng 10.
Ông Shanil Wijesinghe, nhân viên một tổ chức phi lợi nhuận tại Canada tham dự hội nghị, bác bỏ quan điểm xem EA là một phong trào đồng nhất.
"Đây là một phong trào dựa trên các giá trị chứ không phải bản sắc", ông Wijesinghe nói, đồng thời cho rằng những người tham gia đều cố gắng tạo ra nhiều điều tốt đẹp nhất bằng nguồn lực mình có.
Được biết hiện EA không có người lãnh đạo hay người phát ngôn chính thức. Ông Sjir Hoeijmakers, người đứng đầu nền tảng từ thiện "Giving What We Can", nhận định điều này có mặt tích cực, dù đôi khi khiến phong trào khó giải thích về hoạt động và mục tiêu của mình với công chúng.
Người đứng đầu nền tảng trên cho rằng EA hiện đã phát triển đủ lớn để tạo ra những ảnh hưởng đáng kể trên thế giới và vì vậy ngày càng thu hút sự chú ý.
Ông Nadav Brandes, nhà nghiên cứu di truyền học tham dự hội nghị EA Global, đánh giá cao những đóng góp của phong trào trong việc thúc đẩy an toàn AI.
"Nếu không có những người tiên phong đó, có lẽ đến nay vẫn chưa ai thực sự coi vấn đề này (AI) một cách nghiêm túc", ông Brandes nói.
Ban đầu ông không đồng tình khi EA đưa AI vào nhóm những lĩnh vực cần ưu tiên, bên cạnh biến đổi khí hậu và chăm lo cho động vật. Tuy nhiên, sau đó ông nhận ra mình đã đánh giá sai vấn đề.
"Điều đó thậm chí từng khiến tôi cảm thấy hơi khó chịu. Tôi đã hoàn toàn sai", ông chia sẻ.
Trong khi đó, ông Robinson nhấn mạnh EA không chỉ hoạt động trong lĩnh vực an toàn AI. Dù đây là vấn đề đang được phong trào quan tâm nhiều nhất, EA còn theo đuổi nhiều mục tiêu khác.
Ông cho biết trong nhiều năm qua, xét về số tiền đóng góp, lĩnh vực y tế toàn cầu và phát triển vẫn nhận được nhiều kinh phí hơn so với an toàn AI.
