Chiều 17/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI thảo luận tại tổ về Dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập.
Công cụ quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển
Tham gia góp ý kiến vào dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, ĐBQH Đoàn Thị Lê An (đoàn Cao Bằng) cơ bản đồng tình với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay thế cho Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.
Đồng thời, đánh giá cao việc Chính phủ đã thể hiện tư duy đổi mới trong xây dựng chính sách, chuyển từ hỗ trợ doanh nghiệp theo từng nội dung riêng lẻ sang thúc đẩy phát triển doanh nghiệp một cách toàn diện, có trọng tâm và trọng điểm.
ĐBQH Đoàn Thị Lê An (Ảnh: Hữu Thắng).
Đây cũng là một bước chuyển cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực.
Cơ bản tán thành việc sử dụng chính sách thuế như một công cụ quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển. Tuy nhiên, chính sách thuế cũng cần được thiết kế theo hướng vừa khuyến khích thành lập doanh nghiệp, vừa tạo động lực mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm, đây là chính sách tích cực, nhưng cần xem xét kỹ tính hợp lý của thời điểm bắt đầu hưởng ưu đãi.
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp mới thành lập chưa phát sinh lợi nhuận trong những năm đầu hoạt động.
Nếu thời gian miễn thuế được tính ngay từ thời điểm cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có thể xảy ra trường hợp doanh nghiệp chưa có thu nhập chịu thuế nhưng thời gian ưu đãi vẫn trôi qua. Khi doanh nghiệp bắt đầu có lợi nhuận thì thời gian miễn thuế đã hết hoặc gần hết. Như vậy, chính sách ưu đãi thuế thì có thể chưa đạt mục tiêu hỗ trợ thực chất.
Do đó, đại biểu An đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi khoản 2 Điều 9 theo hướng: "Doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế, nhưng không quá 5 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu".
Quang cảnh phiên thảo luận tổ chiều 17/10 (Ảnh: Hữu Thắng).
Đồng thời, đại biểu lưu ý việc áp dụng chính sách thuế phải đảm bảo không trùng lặp ưu đãi và không áp dụng đối với trường hợp thành lập doanh nghiệp nhằm mục đích lợi dụng chính sách ưu đãi thuế.
Đại biểu cho rằng phương án này có ưu điểm là gắn thời gian miễn thuế với khả năng tạo ra thu nhập thực tế của doanh nghiệp, đồng thời có giới hạn thời gian để bảo đảm tính hợp lý và khả năng quản lý.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ tác động ngân sách và sự tương thích với pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp trước khi quyết định phương án cụ thể.
Cùng với đó, đại biểu cũng cho rằng, cần có chính sách thuế phù hợp với doanh nghiệp đầu tư tại địa bàn đặc biệt khó khăn.
Ngoài ra, đại biểu An cho rằng cần phòng ngừa việc lợi dụng chính sách ưu đãi thuế. Theo đại biểu, chính sách miễn thuế trong giai đoạn đầu thành lập doanh nghiệp có thể tạo động lực khởi nghiệp, nhưng cũng có nguy cơ bị lợi dụng thông qua việc chia tách, chuyển đổi hoặc thành lập doanh nghiệp mới nhằm kéo dài thời gian ưu đãi. Vì vậy, cần có quy định rõ về điều kiện áp dụng.
Do đó, đại biểu cũng đề nghị bổ sung: "Không áp dụng chính sách miễn thuế đối với doanh nghiệp được thành lập từ việc chia tách, sáp nhập, chuyển đổi hoặc tổ chức lại doanh nghiệp mà không làm phát sinh hoạt động sản xuất kinh doanh mới theo tiêu chí do pháp luật thuế quy định, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác".
Tuy nhiên, cũng cần đặc biệt lưu ý không làm ảnh hưởng đến chính sách khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp được quy định tại Điều 20 của dự thảo luật.
Tiếp cận vốn và các quỹ tài chính Nhà nước
ĐBQH Phan Duy Anh (đoàn Tp.Đà Nẵng) tán thành với tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về việc chuyển từ Luật Hỗ trợ sang Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đại biểu Duy Anh nhấn mạnh vai trò, vị trí của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế rất quan trọng.
ĐBQH Phan Duy Anh (Ảnh: Hữu Thắng).
Nêu ý kiến về vấn đề tiếp cận vốn và các quỹ tài chính Nhà nước. Đại biểu cho biết, đến cuối tháng 8/2026, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt khoảng 4,1 triệu tỷ đồng. Con số tuyệt đối thì tăng, nhưng tỉ trọng chỉ quanh mức khoảng 20% tổng dư nợ của nền kinh tế. Và gần như số liệu này không thay đổi qua nhiều năm.
"Điều đó có nghĩa là so với các khu vực khác, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được cải thiện", đại biểu Duy Anh nêu.
Cho rằng, Nhà nước có hai công cụ hỗ trợ trực tiếp là Quỹ Bảo lãnh tín dụng và Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các địa phương.
Trong thời gian qua, số bảo lãnh được khoảng 229 doanh nghiệp, số tiền là 874 tỷ đồng. Quỹ Doanh nghiệp nhỏ và vừa lũy kế giải ngân được 1.194 tỷ đồng. So với số dư nợ hàng triệu tỷ đồng thì vị trí, vai trò của hai định chế tài chính này đối với việc hỗ trợ hoạt động cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa là không đáng kể.
Do đó, đại biểu đề nghị phải có chính sách cụ thể, những địa phương có Quỹ Đầu tư phát triển có thể tính toán phương án ủy thác hoặc hỗ trợ cho cộng đồng doanh nghiệp thông qua Quỹ này.
Đại biểu Duy Anh cũng cho rằng, hiện nay khả năng tiếp cận vốn, mức lãi suất trên thị trường đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa còn rất khó khăn. Vừa khó tiếp cận vốn, vừa lãi suất rất cao. Do đó, phải rất quan tâm đến việc này.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị luật cũng cần phải cho phép thiết lập tỉ lệ chấp nhận rủi ro đối với nguồn vốn Nhà nước hỗ trợ cho doanh nghiệp.
"Tổn thất trong giới hạn cho phép được xử lý theo quy định và người quản lý đã tuân thủ quy trình thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự", đại biểu Duy Anh nói.
Đại biểu đề nghị tiếp cận theo hướng nhất quán hoạt động bảo lãnh, cho vay đối hỗ trợ cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Hoàng Bích - Hữu Thắng
