Với hành trình hơn 300 năm lịch sử, TP.HCM đã chuyển mình từ vùng đất Gia Định bên sông thành siêu đô thị năng động hàng đầu Đông Nam Á. Đồng thời, đây cũng là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, chiếm hơn 23% GDP toàn quốc năm 2025.
Đằng sau sự chuyển mình ấy là một đô thị đa tầng, khi các lớp giá trị cũ và mới cùng song hành. Đặc biệt là sự tương phản đầy thú vị giữa những công trình kiến trúc cổ điển nằm kiêu hãnh ngay bên cạnh các công trình biểu tượng TP.HCM mới.
Tọa lạc ngay trung tâm thành phố, Dinh Độc Lập (còn gọi là Dinh Thống Nhất) không chỉ là di tích lịch sử nổi tiếng mà còn là thành tựu kiến trúc tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XX. Công trình do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế, người Việt Nam đầu tiên đạt giải Khôi nguyên La Mã (Grand Prix de Rome) danh giá thế giới trong lĩnh vực kiến trúc. Ảnh: Khu di tích Dinh Độc Lập
Với khuôn viên rộng 12 ha, Dinh Độc Lập (còn gọi là Dinh Thống Nhất) mang phong cách hiện đại nhiệt đới, kết hợp kỹ thuật phương Tây với triết lý phương Đông. Hệ thống "rèm hoa đá" lấy cảm hứng từ cung đình Huế vừa tạo điểm nhấn thẩm mỹ, vừa giúp lấy sáng và thông gió tự nhiên. Được công nhận Di tích quốc gia đặc biệt năm 2009, công trình đến nay vẫn giữ vẻ tĩnh lặng giữa mảng xanh và các cao ốc bao quanh.
Cách đó không xa, tọa lạc trên đường Lê Thánh Tôn là Trụ sở Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một trong những di sản kiến trúc TP.HCM được xây dựng từ năm 1898 đến 1909 với tên gọi ban đầu là Hôtel de Ville (Dinh Xã Tây), mang đậm phong cách tân cổ điển Pháp. Những chi tiết trang trí cầu kỳ đã đưa tòa nhà trở thành di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia (2020).
Sự tương phản dễ nhận thấy trong quy hoạch đô thị TP.HCM khi ngay đối diện tòa trụ sở cổ kính là các công trình hiện đại như Bitexco Financial Tower, TTTM Union Square hay Vincom Center Đồng Khởi. Mảng tường vôi vàng của di sản nằm cạnh mặt kính cao tầng đã tạo nên diện mạo rất riêng, đồng thời biến nơi đây trở thành một trong những khu thương mại – văn phòng sôi động nhất thành phố.
Trong khi đó, Quận 3 cũ nổi bật với hàng trăm biệt thự cổ từ thời Pháp. Nhiều công trình hơn 100 năm tuổi vẫn giữ nguyên hàng rào sắt nghệ thuật, mái Mansard đặc trưng cùng những vườn cây cổ thụ phủ bóng xanh.
Những "mảnh hồn" xưa này hiện đan xen bên các chung cư cao tầng mới, tạo nên bức tranh đô thị hỗn hợp, đầy cá tính. Điển hình như biệt thự cổ Pháp tại số 21 Phạm Ngọc Thạch đã được cải tạo thành cơ sở tạm thời của Nhà Văn hóa Thanh niên TP.HCM, với khu nhà chính khoảng 1.500 m², 21 phòng chức năng và không gian xanh hơn 5.000 m².
Bên cạnh các dinh thự và biệt thự, kiến trúc TP.HCM còn có sự góp mặt của nhiều công trình biểu tượng khác như Nhà thờ Đức Bà (1877-1880), Bưu điện Trung tâm (1886-1891) và Nhà hát Thành phố (1898 -1900),... Đây là những dấu mốc kiến trúc từ cuối thế kỷ XIX, trước khi thành phố bước vào thời kỳ bùng nổ cao ốc kính hiện đại. Ảnh: Nhà hát Thành phố.
Ngày nay, diện mạo quy hoạch đô thị TP.HCM đã thay đổi hoàn toàn với những biểu tượng mới vươn tầm quốc tế như Bitexco Financial Tower (cao 262m, lấy cảm hứng từ búp sen), Landmark 81 (cao 461m, hình ảnh bó tre Việt) hay Vietcombank Tower (đạt chứng chỉ LEED Platinum và WELL Core Gold),...Ảnh: Tòa nhà trụ sở Hỏa xa Đông Dương xưa, nay là trụ sở Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (Chi nhánh khai thác đường sắt Sài Gòn).
Dù vậy, sự đan xen giữa cũ và mới vẫn là bản sắc cốt lõi của kiến trúc TP.HCM. Chính sự cộng sinh giữa những khối kính hiện đại và các mảng tường rêu phong đã tạo nên một đô thị khác biệt, nơi quá khứ hơn 300 năm trở thành nền tảng cho khát vọng vươn tầm quốc tế.
