Bản đồ siêu lục địa Pangaea cách đây 250 triệu năm - Ảnh: WIKIPEDIA
Được phát triển bởi các nhà khoa học từ Đại học Utrecht (Hà Lan), công cụ này tái hiện sự dịch chuyển của các lục địa từ thời siêu lục địa Pangaea đến hiện tại, mang lại góc nhìn trực quan về lịch sử địa chất của hành tinh.
Paleolatitude được thiết kế nhằm kết nối hai lĩnh vực cổ sinh học và cổ khí hậu học. Để hiểu môi trường sống của sinh vật cổ đại hoặc điều kiện khí hậu trong quá khứ, các nhà nghiên cứu cần xác định chính xác vị trí địa lý của các mẫu đá tại thời điểm chúng hình thành.
Công cụ sử dụng dữ liệu từ trường được "lưu giữ" trong các khoáng chất của đá để xác định vĩ độ cổ đại. Theo đó góc nghiêng của từ trường Trái đất thay đổi dần từ vùng cực đến xích đạo, cho phép suy ra vị trí của đá khi chúng được hình thành.
Khi đá kết tinh, các khoáng chất từ tính bên trong sẽ ghi lại hướng của từ trường tại thời điểm đó. Từ dữ liệu này, các nhà khoa học có thể tái dựng hành trình di chuyển của các mảng kiến tạo qua hàng trăm triệu năm.
Phiên bản mới của Paleolatitude bổ sung dữ liệu về dị thường từ trường đáy đại dương, giúp theo dõi chính xác hơn chuyển động của các mảng kiến tạo lớn và nhỏ.
Trở về Pangaea rồi quay lại tương lai - Nguồn: YOUTUBE/FACULTY OF GEOSCIENCES UTRECHT UNIVERSITY
Đáng chú ý, mô hình còn đưa vào các "lục địa thất lạc" từng tồn tại nhưng nay đã bị "gấp" lại thành các dãy núi ở Địa Trung Hải và châu Á.
Trong đó, Argoland - một lục địa từng tách khỏi Tây Úc khoảng 155 triệu năm trước - hiện nằm dưới khu vực Indonesia. Tương tự, Greater Adria - tách khỏi Bắc Phi hơn 200 triệu năm trước - nay đã bị "nuốt chửng" trong các dãy núi Địa Trung Hải và Trung Đông.
Người dùng có thể nhập bất kỳ địa điểm nào để theo dõi quá trình dịch chuyển của nó kể từ thời Pangaea.
Không chỉ phục vụ giáo dục, công cụ còn có ý nghĩa lớn với nghiên cứu khoa học. Việc xác định chính xác vị trí cổ đại của đá và hóa thạch giúp làm rõ mối liên hệ giữa đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu theo thời gian.
Qua đó Paleolatitude góp phần mở rộng cách nhìn về sự tiến hóa của sự sống, không chỉ theo thời gian mà còn trong không gian ba chiều.
Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí PLOS One.
